logo site

خطای محض و شبه عمد

آنچه در این مقاله میخوانید

خطای محض و شبه عمد

قتل عمد و قتل غیر عمد

 قتل به دو گروه قتل عمد و قتل غیر عمد اتفاق می افتد. 

در قانون مجازات اسلامی، قتل به سه نوع عمد، شبه عمد و خطای محض تقسیم شده است. قانونگذار در ماده 290 قانون مجازات اسلامی قتل عمد را به قلم تقریر در آوردند و صراحتاً پیرامون مصادیق قتل عمد توضیح داده است. قتل عمد در صورتی رخ می دهد که قاتل دقیقاً با هدف کشتن فرد مقتول دست به این عمل بزند. حتی در مواردی که نفس عمل کشنده محسوب نشود، اما با توجه به شرایط مقتول، مانند کهولت سن، ناتوانی، کودکی و … قابلیت کشتن داشته باشد، فرد مرتکب به قتل عمد شده است.

جرم قتل عمد چیست و ارکان آن کدامند؟

برای پاسخ به این پرسش که جرم قتل عمد چه بوده و حکم جرم قتل عمد چیست؟ باید، به قانون مجازات اسلامی و موادی همچون ماده 297 قانون مجازات اسلامی، مراجعه کرد و عناصر مادی، معنوی و قانونی این جرم را مورد بررسی قرار داد؛ چرا که برای وقوع یک جرم، لازم است، عنصر مادی، معنوی و قانونی آن جرم، وجود داشته باشد.
رکن مادی جرم قتل عمد، فعل و عملی است که منجر به مرگ انسان دیگر می شود که این عمل، می تواند، نوعا، کشنده باشد یا خیر و عنصر معنوی جرم قتل عمد، قصد فعل، یعنی، قصد انجام رکن مادی، همراه با قصد نتیجه، یعنی، گرفتن جان دیگری، می باشد، عنصر قانونی این جرم نیز، عبارت است از ماده 290 قانون مجازات اسلامی که کشتن دیگری و جنایت بر او را جرم انگاری کرده است.

قتل عمد

حتی اگر عمل فرد متهم نهایتاً به فوت فرد یا عده ای از افراد منتهی نشود، اما وی با قصد کشتار دست به آن عمل زده باشد، وی متهم به اقدام به قتل عمد می باشد. همچنین همانطور که اجمالاً ذکر شد، به موجب این قانون حتی در صورتی که متهم قصد کشتن مقتول را نداشته باشد ولیکن نسبت به عقوبت عمل خود نسبت به شرایط فرد مقابل آگاه و متوجه باشد، عمل وی قتل عمد محسوب می شود که در این حالت، آگاهی متهم نسبت به عقوبت جرم باید اثبات شود. در صورتی که امکان اثبات عدم آگاهی متهم مقدور نباشد، جرم وی جنایت عمدی است.

قتل در موارد زیر جنایت عمدی محسوب می شود

الف) مواردی که قاتل با انجام کاری قصد کشتن شخص معین یا فرد یا افرادی غیر معین از یک جمع را دارد خواه آن کار نوعا کشنده، باشد خواه نباشد، ولی در عمل سبب قتل شود.
ب) مواردی که قاتل عمدا کاری را انجام دهد که نوعا کشنده باشد، هر چند قصد کشتن شخص را نداشته باشد.
ج) مواردی که قاتل قصد کشتن را ندارد و کاری که انجام می دهد، نوعا کشنده نیست. ولی نسبت به طرف بر اثر بیماری و یا پیری یا ناتوانی یا کودکی و امثال آنها نوعا کشنده باشد و قاتل نیز به آن آگاه باشد.
بنابراین آنچه مبنا و ضابطه تمیز و تشخیص قتل عمد (جنایت عمدی) از دیگر اقسام قتل قرار گرفته است، قصد مجرمانه و موقعیت رکن معنوی جرم است، هر چند بنا بر بندهای ب و ج فعل کشنده و آلت قتاله ظاهرا موثر در موضوع است. اما چنانکه خواهد آمد عمد ممکن است با قصد صریح و ابتدایی و یا با قصد ضمنی و تبعی محقق گردد، لذا این تصور که اختلاف در رکن مادی، ممیز قتل عمد از دیگر اقسام آن باشد، غیر موجه است.

مجازات قتل عمدی

بزه قتل، از جمله جرایمی است که شدیدترین مجازات را در تمام جوامع، به خود اختصاص داده و با توجه به نوع ارتکاب آن و قصد فرد مرتکب، به قتل عمد و قتل غیر عمد، تقسیم می گرد.
به موجب ماده 381 قانون مجازات اسلامی مجازات قتل عمد در صورتی که اولیای دم تقاضای قصاص کنند و باتوجه به شرایطی که در قانون وجود دارد قصاص خواهد بود. در شرایطی که شخصی مرتکب قتل شود و شاکی نداشته باشد و یا اولیای دم از قصاص گذشت نمایند و یا به هر دلیلی قصاص اعمال نشود مجازات قاتل حبس خواهد بود. مدت زندان قاتل نیز در این شرایط سه تا ده سال می باشد. البته اولیای دم می توانند از قصاص در ازای دریافت دیه گذشت کنند و یا اینکه می توانند از هردوی آنها بگذرند.

قتل شبه عمد

مواردی وجود دارد که فرد قصد کشتن مقتول را ندارد و عمل وی نیز کشنده نیست، اما در نتیجه منجر به مرگ فرد دیگری می شود. مثال قتل شبه عمد، پزشکی است که بر اثر خطای پزشکی سبب مرگ بیمار می شود. ماده ۲۹۱ قانون مجازات اسلامی درباره قتل شبه عمد توضیح داده است. از مثال های دیگری که در نص صریح قانون نیز پیرامون قتل شبه عمد آمده است، کشتن انسان در جریان شکار حیوانات می باشد.

موسسه حقوقی داوری دادگران عدالتخواه امید

موسسه حقوقی و داوری دادگران عدالتخواه امید با مدیریت جناب آقای رضا دانش وکیل پایه یک دادگستری، مفتخر است با بهره گیری از کادری مجرب از وکلای متخصص در تمامی امور حقوقی و کیفری؛ آماده ارائه هرگونه خدمات وکالتی و مشاوره ای برای اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از شرکتهای خصوصی و دولتی در تمامی مراجع قضایی و دادگستری می باشد.

موارد حدوث قتل شبه عمد

به موجب ماده 291 قانون مجازات اسلامی قتل شبه عمدی در سه حالت رخ می دهد که شامل موارد زیر است:

الف– هرگاه شخصی قصد قتل نداشته اما قصد عملی را داشته است که نوعا موجب قتل نمی شود اما اتفاقا آن عمل موجب قتل گردد این عمل قتل شبه عمد خواهد بود.
ب– هرگاه شخصی قصد کشتن حیوان یا قصد تیراندازی به یک شیء و یا قصد کشتن فردی که به موجب ماده 302 قانون مجازات اسلامی خونش هدر رفته است را داشته باشد اما اشتباها به انسان عادی بزند مرتکب جرم قتل شبه عمد شده است.

پ– هرگاه کشتن شخص ناشی از بی احتیاطی یا تقصیر شخص باشد مانند تصادفات رانندگی که مثال بارز این قسمت است قتل شبه عمد خواهد بود.

مجازات قتل شبه عمد

مجازات قتل شبه عمدی به صورت کلی دیه خواهد بود که می بایست توسط مرتکب قتل در صورت مطالبه اولیای دم پرداخت شود. علاوه بر دیه مرتکب درخصوص بند پ به حبس نیز محکوم خواهد شد.

قتل خطای محض

در این مورد، هدف قاتل اصلاً مقتول نبوده است و مقتول به صورت اتفاقی در مسیر مرگ توسط قاتل قرار گرفته است. مثال قتل خطای محض، برخورد تیر خطا در موارد مختلف می باشد. از جمله مواردی که در ماده ۲۹۲ قانون مجازات اسلامی در مورد قتل خطای محض ذکر شده است، قتل در اثر خواب و بیهوشی و صغیر یا مجنون بودن مرتکب می باشد. البته در صورتی که مرتکب بداند عمل او منجر به جنایت به فرد دیگری می شود، عمل او قتل عمدی محسوب می شود.

موارد حدوث قتل خطای محض

به موجب ماده 292 قانون مجازات اسلامی قتل خطای محض زمانی محقق می شود که یکی از موارد زیر اتفاق بیفتد:

الف- اگر شخصی در حالت خواب یا بیهوشی و مانند آن مرتکب قتل دیگری گردد عمل او قتل خطای محض خواهد بود.
ب– اگر قتل توسط کودک یا دیوانه واقع گردد عمل شخص قتل در اثر خطای محض است.
پ– هرگاه شخص نه قصد قتل دارد و نه قصد عمل واقع شده بر فرد را دارد. در چنین شرایطی نیز قتل خطای محض خواهد بود.

مجازات قتل خطای محض

مجازات قتل خطای محض دیه خواهد بود که در صورت درخواست اولیای دم پرداخت خواهد شد. اگر شخصی که مرتکب قتل شده کودک باشد به اقدامات تامینی و تربیتی نیز محکوم خواهد شد و اگر دیوانه باشد تا رفع حالت خطرناک در محل مناسب نگهداری می شود

با توجه به اینکه برای رسیدگی به هر جرمی، ابتدا باید، دادگاه، از وقوع آن، مطلع گردد و یکی از شیوه های مطلع کردن دادگاه ها، ثبت شکایت از جرم است، 

در این بخش از مقاله، قصد داریم، درباره نحوه شکایت کردن از جرم قتل عمد و سپس، رسیدگی به شکایت ثبت شده، برای صدور حکم مجازات قاتل عمدی، توضیح دهیم.
( در شکایت از جرم قتل عمد، اولیای دم، باید، با کمک یک وکیل یا با کمک گرفتن از نمونه شکوائیه های موجود، اقدام به تنظیم شکوائیه این جرم نموده و آن را از طریق یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، ثبت و به دادگاه صالح، برای رسیدگی و صدور حکم مجازات، ارسال کنند.
دادسرا، پس از دریافت شکوائیه این جرم، پرونده را تشکیل داده و تحقیقات مقدماتی جهت کشف جرم و همچنین، پروسه تعقیب متهم را آغاز می نماید. در صورتی که ادله اثبات جرم، کافی نباشد، برای متهم، قرار منع تعقیب، در داسرا، صادر خواهد شد و در غیر این صورت، پس از صدور قرار جلب به دادرسی و کیفر خواست از سمت دادستان، پرونده از دادسرا، برای رسیدگی و صدور حکم مجازات به دادگاه کیفری یک، ارسال می گردد )

راه های ارتباطی با وکلای موسسه

موسسه حقوقی و داوری دادگران عدالتخواه امید وکیل در اهواز با مدیریت جناب آقای رضا دانش وکیل پایه یک دادگستری، مفتخر است با بهره گیری از کادری مجرب از وکلای متخصص در تمامی امور حقوقی و کیفری؛ آماده ارائه هرگونه خدمات وکالتی و مشاوره ای برای اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از شرکتهای خصوصی و دولتی در تمامی مراجع قضایی و دادگستری می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *