logo site

دعوی الزام به رفع تصرف عدوانی { 16 نکته مهم }

آنچه در این مقاله میخوانید

دعوی الزام به رفع تصرف عدوانی

از جمله پرونده های ملکی و مبتلابه در اکثر محاکم خصوصاً مناطقی که اقتصاد آنها بر اساس کشاورزی می باشد دعاوی سه گانه تصرف می باشد.

موسسه حقوقی داوری دادگران عدالتخواه امید در این یادداشت به بررسی یکی از صور این دعاوی و مخصوصاً دعوی رفع تصرف عدوانی می پردازد :

دعوای تصرف عدوانی از جمله دعاوی سه گانه تصرف است. این دعاوی بر اساس نوع تصرف بر سه قسم است. دعوای رفع تصرف عدوانی و دعوای رفع مزاحمت از حق و دعوای رفع ممانعت از حق را شامل می‌شوند.

این دعاوی چه زمانی مطرح میشوند؟؟

این دعاوی زمانی طرح می‌شوندکه بر «تصرف متصرف» مشکلی پیش بیاید یعنی با وجود متصرف بودن و در اختیار داشتن و استفاده عملی از مالی توسط متصرف، ثالثی جلوی اینگونه تصرفات را جزاً یا کلاً گرفته یا مزاحمت یا ممانعتی برای استفاده ایشان ایجاد نماید بدون اینکه اذن یا اجازه‌ ای از سوی متصرف داشته باشد.

به جهت اهمیت دعاوی تصرف که ارتباط مستقیم با نظم عمومی جامعه دارند مقنن برای رفع این حالت و اعاده وضع به حال سابق علاوه بر مقررات عمومی از جمله آیین دادرسی مدنی و قانون مجازات قوانین خاصی همانند قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عدوانی مصوب ۱۳۵۲ را تصویب نموده است.
قانون گذار به خاطر اهمیت موضوع دعوای تصرف عدوانی دو راهکار حقوقی – کیفری برای رفع حالت تصرف عدوانی پیش بینی کرده است که به توضیح هر دو خواهیم پرداخت.

تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری

تفاوت دعوی تصرف عدوانی که به صورت حقوقی شخص خواهان باید سابقه تصرف خودش را اثبات نماید و نیازی نیست که اثبات مالکیت نمایید در این موارد خواهان صرفا با سابقه تصرف خودش اقامه دعوا می کند.
ولی در دعوای تصرف عدوان کیفری مالک باید مالکیت خودش را اعلام کند و با عنوان مالک اقدام به شکایت کیفری نماید.

تفاوت رفع تصرف و خلع ید

 تفاوت تصرف عدوانی با خلع ید، در مالکیت می باشد یعنی در تصرف عدوانی متصرف قبلی با استناد به تصرف خودش طرح دعوا می کند و در حالی که در خلع ید مالک با سند مالکیت باید اقامه دعوا کند.

تصرف عدوانی در ملک مشاع

تصرف عدوانی در ملک مشاع در صورتی است که یک ملک مشاعی باشد در این موارد اگر یکی از شرکای مال مشاع نسبت به تصرف ملک مشاعی اقدام نمایند در این موارد سایر شرکا می توانند به سابقه تصرف خود استناد کنند و نسبت به رفع تصرف عدوانی اقدام نموده و درخواست اعاده به وضع سابق نمایند ولی در صورت رفع تصرف از کل مال رفع تصرف خواهد شد.

موسسه حقوقی داوری دادگران عدالتخواه امید

موسسه حقوقی و داوری دادگران عدالتخواه امید با مدیریت جناب آقای رضا دانش وکیل پایه یک دادگستری، مفتخر است با بهره گیری از کادری مجرب از وکلای متخصص در تمامی امور حقوقی و کیفری؛ آماده ارائه هرگونه خدمات وکالتی و مشاوره ای برای اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از شرکتهای خصوصی و دولتی در تمامی مراجع قضایی و دادگستری می باشد.

دعوای حقوقی تصرف عدوانی

 در این نوع دعوی مقنن به متصرف قبلی ملک که ثالثی عدواناً از تصرف وی خارج شده حق داده است که بدون نیاز به اثبات مالکیت یا احراز ذی نفعی یا قائم مقامی در ملک صرفاً با اثبات تصرفات قبلی خود با رعایت تشریفات، ملک خود را پس بگیرد یعنی مقنن با این تشریفات حمایت متصرف را تدارک دیده است.

مستندات قانونی در دعوای تصرف عدوانی در دادگاه حقوقی

ماده ١٥٨ قانون آیین دادرسی مدنی
“دعوای تصرف عدوانی عبارت است از: ادعای متصرف سابق مبنی بر این که دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می نماید.”

ارکان دعوای تصرف عدوانی

 ارکان دعوای تصرف عدوانی عبارتست از « ادعای متصرف سابق مبنی بر این‌که دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می‌نماید.»
براساس این تعریف در دعوای تصرف عدوانی باید شرایط ذیل اثبات گردد.

1. سبق تصرف خواهان : یعنی باید خواهان، سابق بودن تصرفات خود را بر ملک ثابث نماید ولی لازم نیست مالکیت یا سمت خود را نسبت به اموال مورد تصرف ثابت کند.


2. لحوق تصرف خوانده : موخر بودن تصرفات خوانده بر ملک نیز باید از سوی خواهان پرونده اثبات شود به عبارتی تصرفات خوانده باید بعد از تصرفات خواهان باشد.


3. عدوانی بودن تصرفات خوانده : باید تصرفات خوانده دعوا، عداونی یعنی برخلاف حکم قانون یا اذن و اجازه خواهان یا قائم مقام یا وکیل وی باشد.


در صورتی که با اذن و اجازه خواهان ، خوانده متصرف ملک شود، لیکن بعد از رجوع از اذن توسط خواهان پرونده، خوانده از ملک رفع تصرف بنماید طرح دعوای رفع تصرف مواجه با اشکال خواهد بود.
4. موضوع تصرف، مال غیر منقول باشد :

به صراحت ماده ۱۵۸ ق.آ.د.م موضوع این نوع دعاوی باید مال غیرمنقول باشد در تعریف مال غیر منقول ماده ۱۲ق .م مقرر داشته است:
مال غیرمَنقول آن است که از محلی به محل دیگر نتوان نقل نمود اعم از اینکه استقرار آن ذاتی باشد یا به واسطه عمل انسان به نحوی که نقل آن مستلزم خرابی یا نقص خود مال یا محل آن شود
بنابراین زمانی که موضوع تصرف ، اموال منقول مثل ماشین یا هرچیزی که مطابق قانون به موجب مواد ۱۹ الی ۲۲ جزء اموال منقول محسوب می‌شوند باشند طرح دعوای تصرف عداونی براساس ماده ۱۵۸ ق.ا.د.م امکان نخواهد داشت.

دعوای تصرف عداونی در قانون خاص

در قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عداونی مصوب ۱۳۵۲ دعوای تصرف عدوانی دعوایی می‌باشد که شخص مال غیر منقول را در تصرف داشته باشد ثالثی بدون اذن و اجازه و رضایت متصرف سابق ملک را از تصرف وی خارج نموده باشد.

دعاوی تصرف در اموال مشترک

خوشبختانه مقنن درخصوص اموال مشترک دعاوی تصرف را بدین شکل پذیرفته است:
در صورتی که دو یا چند نفر مال غیرمنقولی را به طور مشترک در تصرف داشته یا استفاده می‌کرده‌اند و بعضی از آنان مانع تصرف یا استفاده و یا مزاحم استفاده بعضی دیگر شود حسب مورد در حکم تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق محسوب و مشمول مقررات این فصل خواهد بود حتی پا را فراتر گذاشته این گونه دعاوی را نسبت به خدمات و لوازمی که به نوعی مورد استفاده در مجتمع‌ های آپارتمانی (جزء مشاعات) می‎‌باشد را بدین شرح تنفیذ نموده است:
دعاوی مربوط به قطع انشعاب تلفن، گاز، برق و وسایل تهویه و نقاله (از قبیل بالابر و پله برقی و امثال آن‌ها) که مورد استفاده در اموال غیرمنقول است مشمول مقررات این فصل می‌باشد مگر اینکه اقدامات بالا از طرف مؤسسات مربوطه چه دولتی یا خصوصی با مجوز قانونی یا مستند به قرارداد صورت گرفته باشد.

تفاوت تخلیه ید و خلع ید

برای این که در طرح دعوا، خلع ید و تخلیه ید را با هم اشتباه نگیرید، تفاوت‌های این دو را در ادامه بخوانید:

• دعوای خلع ید بر علیه کسی به کار می‌رود که به صورت غیرقانونی و بدون رضایت مالک، ملک را در اختیار گرفته است، امّا دعوای تخلیه ید بر علیه فردی است که از ابتدا غاصب نبوده است، یعنی برای تصرف مال قرارداد و اجاره‌نامه‌ای وجود داشته که مدت آن به پایان رسیده و فرد حاضر به تخلیه ملک نیست.


• دعوای خلع ید از دعاوی مالی به حساب می‌آید؛ در حالی که تخلیه ید یک دعوای غیرمالی است. بنابراین هزینه دادرسی تخلیه ید کمتر است.


• مرجع رسیدگی به دعوای خلع ید، دادگاه عمومی منطقه‌ای است که ملک در آن واقع شده است. امّا در مورد تخلیه ید، شورای حل اختلاف صلاحیت رسیدگی دارد. بنابراین در مورد تخلیه ید، دستور تخلیه و در مورد خلع ید حکم تخلیه صادر می‌شود.

تفاوت تخلیه ید و تصرف عدوانی

همان‌طور که تا اینجا متوجه شدید، تصرف عدوانی هیچ ربطی به تخلیه ید ندارد و نباید در محکمه این دو را با هم اشتباه گرفت.

 دعوای تخلیه ید در حالی اتفاق می‌افتد که مستأجر پس از اتمام قرارداد حاضر به تخلیه ملک نیست، درحالی‌که در تصرف عدوانی اصلا قراردادی وجود نداشته و تصرف از اساس غیرقانونی و بدون رضایت بوده است. در تصرف عدوانی مالکیت اصل مال برای شاکی شرط نیست، درحالی‌که در تخلیه ید برعکس است.

16 نکته مهم دعوای الزام به رفع تصرف عدوانی حقوقی

1. سبق تصرف شاکی و لحوق تصرف متهم و عدوانی بودن آن از شروط تحقق بزه تصرف عدوانی است.


2. اگر فردی ملکی را به نمایندگی از صاحب آن در تصرف داشته است مانند کارگر مالک و یا … می تواند به نمایندگی از مالک اقدام به طرح دعوای رفع تصرف عدوانی بنماید. (ماده ۱۷۰ قانون آیین دادرسی مدنی)


3. در دعوای رفع تصرف عدوانی در دادگاه حقوقی، به مالکیت خواهان به هیچ وجه رسیدگی نمی شود. مسئله مهم در طرح دعوای تصرف عدوانی در دادگاه حقوقی، سابقه تصرف خواهان است که حتماً باید سابقاً ملک در تصرف خواهان بوده باشد مضاف بر اینکه تصرف فعلی خوانده و غیرقانونی بودن تصرف او نیز باید اثبات گردد.


4. در دعوای تصرف عدوانی در دادگاه حقوقی، لازم نیست که خواهان، مالک رسمی ملک باشد؛ اما اگر خواهان سند مالکیت داشته باشد، دیگر وجود سابقه تصرف خواهان، نیاز نیست.


5. تنها کسی می تواند اقدام به طرح دعوای الزام به رفع تصرف عدوانی بنماید که منشأ تصرف سابق او مشروع و قانونی بوده باشد.


6. اگر خواهان دعوا ابتدا اقدام به طرح دعوای اصل مالکیت، نموده باشد نمی تواند بطور همزمان دعوای تصرف عدوانی نیز مطرح نماید.
7. دعوای الزام به رفع تصرف عدوانی صرفاً در مورد اموال غیرمنقول قابل طرح می باشد.


8. اگر متصرف فعلی با رضایت کامل متصرف سابق، ملک را در تصرف داشته باشد، این تصرف مصداق تصرف عدوانی نمی باشد.


9. در محاکم دادگستری درباره مدت زمان تصرف، اختلاف نظر وجود دارد. مدت زمان تصرف باید به اندازه ای باشد که عرفاً تصرف محسوب شود که تشخیص این مدت با قاضی دادگاه می باشد. بعضی از محاکم معتقدند که این مدت، یک سال می باشد اما بعضی دیگر این مدت را قبول ندارند.


10. تفاوت دعوای رفع تصرف عدوانی با دعوای خلع ید در این است که در دعوای تصرف عدوانی صرف سابقه تصرف خواهان کافی است اما در دعوای خلع ید خواهان باید حتماً مالکِ ملک باشد.


11. تخریب قفل به‌ عنوان مقدمه تصرف عدوانی، مجازات مستقل ندارد.


12. مالکیت متهم بر منافع مال، مانع از تحقق بزه تصرف عدوانی است.


13. بزه تصرف عدوانی در مال مشاع توسط شریک، به لحاظ اینکه مالک مشاعی می تواند متصرف جزء جزء اموال مشاعی باشد و تصرفات مالکین مشاعی عدوانی محسوب نمی شود، قابل تحقق نیست.
14. نصب کولر در قسمت مشاع ملک، مصداق تصرف عدوانی است.


15. در دعوای تصرف عدوانی کوچه، اهالی آن کوچه ذی نفع و ذی سمت در طرح دعوا نیستند و شهرداری باید دعوا را طرح کند.


16. در قانون رفع تصرف عدوانی ۱۳۵۲، مدت تصرف عدوانی، یک ماه تعیین شده بود و در قانون آیین دادرسی مدنی سابق، یک سال تعیین و در قانون آیین دادرسی مدنی جدید، مهلت های مزبور، ملغی و مهلتی تعیین نگردیده است. با این حال، مسلّم است که تصرفات شخص، پس از قریب به ۴۰ سال نمی تواند عنوان عدوانی پیدا کند.

راه های ارتباطی با وکلای موسسه

موسسه حقوقی و داوری دادگران عدالتخواه امید وکیل در اهواز با مدیریت جناب آقای رضا دانش وکیل پایه یک دادگستری، مفتخر است با بهره گیری از کادری مجرب از وکلای متخصص در تمامی امور حقوقی و کیفری؛ آماده ارائه هرگونه خدمات وکالتی و مشاوره ای برای اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از شرکتهای خصوصی و دولتی در تمامی مراجع قضایی و دادگستری می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *