logo site

عاقله کیست؟ وظایف و مسئولیت ها

آنچه در این مقاله میخوانید

عاقله
“ما در کنار شما در هر مرحله”

از مرحله تحقیقات اولیه تا دفاع در دادگاه، تیم وکلای ما همواره در کنار شما خواهد بود.

 شما را راهنمایی می‌کنیم و همه تلاش خود را برای حفظ حقوق شما انجام می‌دهیم.

با توجه به اصل شخصی بودن مجازات در قانون اسلامی، وظیفه پرداخت دیه بر عهده خود مرتکب است. 

در این راستا، اگر فردی به عنوان مجنی از جرم قتل قصد و عمد در قتل یا ضرب و جرح داشته باشد، وظیفه پرداخت دیه بر عهده خود اوست و قانون مسئولیت پرداخت دیه را بر عهده شخص مجنی نمی‌گذارد.

اما برخی شرایط خاص می‌توانند باعث تغییر در این وظیفه شخصی بودن مجازات شوند. به عنوان مثال، در صورتی که فرد مجنی در حالت دفاع مشروع اقدام به قتل کند و این اقدام توسط مراجع قضایی به عنوان دفاع مشروع شناخته شود، مسئولیت پرداخت دیه ممکن است به عهده شخص دیگری برود. 

این شخص مسئول، همان عاقله است که بر اساس قوانین و مقررات اسلامی، مسئولیت پرداخت دیه را بر عهده دارد.

 به همین خاطر در مقاله پیش رو قصد داریم تا ضمن ارائه تعریف روشنی از عاقله و شرایط انتخاب آن، اطلاعات جامعی را در اختیار خوانندگان قرار دهیم.

تعریف عاقله در حقوق و قانون مجازات اسلامی

با توجه به تعریف عاقله که در ماده 468 قانون مجازات اسلامی آمده است، عاقله شامل خویشاوندان ذکور نسبی پدری و مادری یا پدری نسبت به طبقات ارث می‌شود.

 بنابراین، اقوام مادری، خواهران، دختران و مادر شخص مرتکب عاقله به شمار نمی‌آیند و وظیفه پرداخت دیه را ندارند. همچنین، پرداخت دیه به مقدار سهم الارث عاقله ارتباطی ندارد، 

زیرا مسئولیت پرداخت دیه بر عهده همه اعضای عاقله به صورت مساوی است. یعنی هر فرد عاقله باید به اندازه برابری به پرداخت دیه ملزم شود.

 به طور خلاصه، عاقله شامل خویشاوندان ذکور نسبی پدری و مادری یا پدری نسبت به طبقات ارث می‌شود و وظیفه پرداخت دیه بر عهده آن‌ها است، و پرداخت دیه به مقدار سهم الارث عاقله ارتباطی ندارد.

تحقق ضمان عاقله چه شرایطی دارد؟

برای تحقق ضمان قهری عاقله در قانون مجازات اسلامی، برخی از شرایط و محدودیت‌ها وجود دارد که شامل موارد زیر است: 

1. عاقله باید خویشاوندان ذکور پدری و مادری یا پدری باشند. 

2. عاقله باید بالغ و عاقل باشد و بتواند قسط‌های دیه را پرداخت کند. 

3. در صورتی که عاقله ولد الزنا، مجنون یا نابالغ باشد، مسئولیتی در قبال پرداخت دیه نخواهد داشت.

 4. زمان ارتکاب جرم تأثیر می‌گذارد؛ بنابراین، اگر فرد مجرم پس از ارتکاب جرم بالغ شود یا جنون آن درمان شود، این مسئله تأثیری در مسئولیت مدنی عاقله ندارد. 

به عبارت دیگر، بزرگ شدن یک فرد که در زمان ارتکاب جرم نابالغ بوده است، در مسئولیت عاقله تأثیری ندارد.

 با توجه به این محدودیت‌ها، تحقق ضمان قهری عاقله در قانون مجازات اسلامی وابسته به رعایت شرایط فوق‌الذکر است.

لطفاً توجه داشته باشید که مشاوره حقوقی نیازمند بررسی جزئیات و شرایط حسب مورد است. 

پیشنهاد می‌کنم در صورت نیاز به اطلاعات بیشتر، با وکیل در اهواز یا وکلای متخصص موسسه حقوقی داوری دادگران عدالتخواه امید مشورت کنید.

در چه مواردی مسئولیت پرداخت دیه بر عهده عاقله است؟

در جنایت خطای محض، که شامل جرم قتل غیرعمد است، عاقله مسئولیت پرداخت نرخ دیه را بر عهده دارد، اما تنها در صورتی که جنایت با بینه، قسامه یا علم قاضی اثبات شود.

 در صورت اقرار مرتکب یا نکول وی از ادای سوگند یا قسامه، عاقله دیگر مسئولیتی در پرداخت دیه ندارد و مرتکب موظف به پرداخت دیه است. 

همچنین، پرداخت دیه تنها بر مرتکب مسلمان محدود است و افراد مسیحی، یهودی و زرتشتی باید خودشان دیه را پرداخت کنند. 

در مورد سهم عاقله در پرداخت دیه، ماده 467 قانون مجازات اسلامی مربوط به این موضوع است. طبق این ماده، عاقله مسئول پرداخت دیه در جنایت‌های کمتر از موضحه نمی‌باشد، حتی اگر مرتکب نابالغ یا مجنون باشد. 

موضحه جراحتی است که سبب می‌شود استخوان قابل دیدن باشد و دیه آن پنج صدم دیه کامل است. در صورتی که دیه جنایتی از 5 درصد کمتر باشد، مرتکب مسئولیت پرداخت دیه را بر عهده دارد. 

اما اگر مقدار دیه جنایت 5 درصد و یا بیشتر باشد، عاقله مسئول پرداخت دیه خواهد بود.

 در برخی موارد استثنا، عاقله مسئول پرداخت دیه در جنایت‌های عمدی است. به عنوان مثال، در صورتی که مرتکب قتل عمدی باشد و به دلیل مرگ یا فرار مرتکب، دسترسی به اموال او نباشد، عاقله می‌تواند دیه را از اموال مرتکب دریافت کند، به جز در صورتی که مرتکب مال و اموالی نداشته باشد که در این صورت عاقله مسئول پرداخت دیه خواهد بود.

پرداخت دیه از جانب عاقله چقدر مهلت دارد؟

مسئولیت پرداخت دیه در جنایت خطای محض بسیار حائز اهمیت است و عدم پرداخت دیه در زمان تعیین شده ممکن است منجر به مشکلات قانونی برای شخص متخلف شود. 

مهلت پرداخت دیه در جنایت خطای محض معمولاً تا 3 سال از زمان ارتکاب جرم در نظر گرفته می‌شود.

 در صورتی که عاقله در زمان سر رسید دیه معسر شود، به عبارت دیگر توانایی مالی برای پرداخت دیه را نداشته باشد، مرتکب خود مسئول پرداخت دیه خواهد بود و دیگر نمی‌توان دیه را از عاقله دریافت کرد. اگر خود مرتکب هم استطاعت پرداخت دیه را نداشته باشد، در این شرایط خاص دیه از بیت المال پرداخت خواهد شد.

 یعنی بیت المال به عنوان یک سازمان دولتی مسئولیت پرداخت دیه را بر عهده می‌گیرد. همچنین، پس از پرداخت دیه، عاقله اجازه رجوع به مرتکب برای بازیابی مال خود را ندارد.

 مسئولیت عاقله یک تکلیف شرعی و قانونی است و عدول از آن نیازمند موافقت مرتکب است.

 در صورتی که عاقله، با وجود توانایی مالی، از پرداخت دیه امتناع کند، قاضی اجرای احکام می‌تواند در شرایط تعیین عاقله، اموال این شخص را توقیف کند و با فروش اموال، دیه را وصول کند.

آیا اقلیت های دینی در قانون اساسی عاقله دارند؟

در پاسخ به این پرسش می‌توان گفت در صورتیکه این افراد مرتکب جنایت خطایی شوند، پرداخت دیه بر عهده خود این افراد بوده و چنانچه قدرت پرداخت نداشته باشند دیه توسط دولت پرداخت خواهد شد .

راه های ارتباطی با وکلای موسسه

موسسه حقوقی و داوری دادگران عدالتخواه امید وکیل در اهواز با مدیریت جناب آقای رضا دانش وکیل پایه یک دادگستری، مفتخر است با بهره گیری از کادری مجرب از وکلای متخصص در تمامی امور حقوقی و کیفری؛ آماده ارائه هرگونه خدمات وکالتی و مشاوره ای برای اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از شرکتهای خصوصی و دولتی در تمامی مراجع قضایی و دادگستری می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *