طبیعی است که هر فرد در طول زندگی خود به دنبال کسب درآمد و افزایش داراییهایش باشد تا کیفیت زندگیاش را بهبود بخشد. اما باید دانست که پس از مرگ، فرد دیگر مالکیتی بر اموال خود ندارد و داراییهایش به صورت قهری به وراث منتقل میشود.
با این حال، قانونگذار این حق را به وراث داده است که اموال بهجا مانده از متوفی را قبول یا رد کنند. ممکن است این پرسش برای برخی از افراد مطرح شود که منظور از قبول و رد ترکه چیست و این دو عمل که هر دو ارادی هستند، چه آثار حقوقی دارند؟
از این رو، در ادامه مقاله، قصد داریم پس از توضیح اینکه قبول و رد ترکه به چه معناست و شرایط رد ترکه چیست، به تکلیف وراث نسبت به ماترک بپردازیم.
قبول و رد ترکه چیست ؟
ترکه به اموال و داراییهایی گفته میشود که از فرد پس از مرگش به جا میماند و به وراث به صورت قهری منتقل میشود. این اموال شامل داراییهای منقول و غیرمنقول، مطالبات و دیون نیز میشود.
هرچند انتقال ترکه به وراث به صورت قهری است، قانونگذار این حق را به هر یک از وارثان داده که بتوانند ترکه را قبول یا رد کنند. به عبارت دیگر، وراث الزامی برای پذیرش ترکه ندارند و میتوانند آنچه به ارث میرسد را به صورت مطلق یا مشروط قبول کنند یا به طور کلی رد نمایند.
قبولی مطلق ترکه به این معناست که وراث تمام داراییهای مثبت و منفی متوفی را بدون درخواست تحریر ترکه و هیچ شرطی قبول میکنند. در این حالت، هر یک از وراث مسئول پرداخت کلیه بدهیهای متوفی به نسبت سهم خود از ماترک خواهند بود.
قبولی مشروط ترکه به این معناست که وراث یک شرط برای قبولی ترکه تعیین میکنند. به عنوان مثال، وراث ممکن است بیان کنند که صرفاً به شرط مشخص شدن میزان دقیق داراییهای متوفی، اعم از اموال منقول و غیرمنقول، مطالبات و بدهیها، ترکه را قبول میکنند.
علاوه بر این، قبولی میتواند به صورت ضمنی نیز باشد، یعنی وراث عملی انجام میدهند که نشاندهنده قبول ترکه است. همچنین رد ترکه به معنای این است که وراث مسئولیت پرداخت دیون متوفی را به عهده نمیگیرند.
شرایط رد ترکه چیست
وراث نسبت به اموال بهجا مانده از متوفی میتوانند دو موضع اتخاذ کنند که یکی از آنها رد ترکه است. برای اینکه رد ترکه واقع شود، لازم است شرایط خاصی وجود داشته باشد که بهمنظور اطلاع بیشتر کاربران، در بخش زیر بهصورت مفصل بیان میشود.
در پاسخ به این سوال که شرایط رد ترکه چیست، باید گفت که ماده ۲۴۹ قانون امور حسبی تمامی شرایط و ضوابط لازم را برای رد ترکه تعیین کرده است. این ماده مقرر میدارد: «وارثی که ترکه را رد میکند باید کتباً یا شفاهاً به دادگاه اطلاع بدهد. اطلاع مزبور در دفتر مخصوصی ثبت خواهد شد. این رد نباید معلق یا مشروط باشد.»
بنابراین، برای معتبر دانستن رد ترکه لازم است که وراث تصمیم خود را بهصورت کتبی یا شفاهی به دادگاه اعلام کنند تا این تصمیم در دفتر مخصوص ثبت شود. همچنین، رد ترکه باید بدون هیچ قید و شرطی باشد؛ زیرا رد ترکه بهصورت معلق یا مشروط قابل قبول نخواهد بود.
از سوی دیگر، طبق ماده ۲۵۰ قانون امور حسبی، ورثه صرفاً تا یک ماه از تاریخ اطلاع از فوت مورث فرصت دارند که رد ترکه را بیان کنند. به عبارت دیگر، سکوت وراث به مدت یک ماه از تاریخ اطلاع از فوت مورث، در حکم قبولی ترکه خواهد بود.
تکلیف وراث نسبت به ماترک چیست
ترکه به اموال و داراییهای بهجا مانده از متوفی اطلاق میشود. یکی از پرسشهای رایجی که در خصوص ترکه مطرح میشود، این است که تکلیف وراث نسبت به ماترک چیست. پاسخ این سوال به شرح زیر است:
طبق ماده ۲۴۸ قانون امور حسبی، در صورتی که ورثه ترکه را قبول کنند، هر یک مسئول ادای تمام دیون به نسبت سهم خود خواهند بود، مگر اینکه ثابت کنند دیون متوفی زاید بر ترکه بوده یا اینکه ثابت کنند پس از فوت متوفی، ترکه بدون تقصیر آنها تلف شده و باقیمانده ترکه برای پرداخت دیون کافی نیست. در این صورت، وراث نسبت به مازاد بر ترکه مسئول نخواهند بود.
بنابراین، وراثی که ترکه را قبول کردهاند، مسئول پرداخت دیون و بدهیهای متوفی هستند. اما باید توجه داشت که مسئولیت وراث تنها تا میزان اموال بهجا مانده از متوفی محدود است. به عبارت دیگر، مسئولیت وراث محدود به میزان ترکه است و آنها بیشتر از میزان اموال بهجا مانده، تکلیفی ندارند که از اموال خود بدهی متوفی را پرداخت کنند.
آثار حقوقی قبول و رد ترکه برای وراث
قبول و رد ترکه به معنای پذیرش یا عدم پذیرش مسئولیت مربوط به اداره ترکه است. در ادامه، به آثار حقوقی قبول و رد ترکه برای وراث پرداخته میشود.
یکی از آثار مهم قبول ترکه این است که وراث مسئولیت مدیریت و اداره ترکه و پاسخگویی نسبت به دیون متوفی را به عهده میگیرند و هر یک به نسبت سهم خود از ترکه، بدهیهای متوفی را پرداخت میکنند.
نکته دیگر این است که اگر وراث ترکه را قبول کنند اما پس از قبولی هیچ اقدامی برای پرداخت دیون متوفی نکنند، در این صورت طلبکاران میتوانند از مرجع صالح توقیف اموال وراث را تقاضا کنند.
همچنین لازم به ذکر است که اگر وراث اقدام به رد ترکه کرده باشند، دیگر هیچگونه تکلیفی برای پرداخت دیون و بدهیهای متوفی نخواهند داشت. در نهایت، اگر پس از تسویه، مالی از متوفی باقی بماند، آن مال بین وراث به نسبت سهمالارث تقسیم میشود.