مشارکت در کار و سرمایه چیست؟
مشارکت در کار و سرمایه نوعی از قراردادهای مشارکت مدنی است. قرارداد مشارکت مدنی به قراردادی الزامآور اطلاق میشود که بین دو یا چند شخص (اعم از حقیقی یا حقوقی) منعقد میگردد. در این قرارداد، شرکا سهمالشرکه نقدی یا غیرنقدی خود را بهصورت مشاع در هم میآمیزند تا از آن برای انجام کارهای انتفاعی، نظیر امور بازرگانی، خدماتی و تولیدی، به مدت محدود و طبق شرایط قرارداد استفاده کنند.
یکی از سوالات رایج در این زمینه این است که مشارکت در کار و سرمایه چیست و افراد به چه منظوری اقدام به این نوع مشارکت میکنند. در پاسخ به این پرسش باید گفت که مشارکت در کار و سرمایه و قراردادهای آن، از جمله عقود موضوع ماده ۱۰ قانون مدنی به شمار میآید. طبق این ماده، یکی از طرفین عقد سرمایه لازم برای انجام کار را تأمین میکند و دیگری مسئول ایدهپردازی و مدیریت کار میشود. سپس، سود و زیان حاصل از این فعالیت بین آنها تقسیم میشود.
عمده دلیل انعقاد اینگونه قراردادها این است که شروع یک کسب و کار معمولاً نیاز به سرمایه اولیه دارد و ممکن است یک فرد بهتنهایی قادر به تأمین آن نباشد. همچنین، ممکن است برخی افراد سرمایه و هزینه لازم را داشته باشند، اما ایدهای برای شروع کسب و کار نداشته باشند. در این مواقع، این افراد میتوانند در قالب قرارداد مشارکت در کار و سرمایه، با یکدیگر همکاری کرده و به کسب سود مشترک بپردازند.
شرایط و قوانین مشارکت در کار و سرمایه
مطابق با ماده ۱۰ قانون مدنی، قراردادهای خصوصی نسبت به افرادی که آن را منعقد کردهاند، در صورتی که مخالف صریح قانون نباشد، نافذ است. قراردادهای مشارکت در کار و سرمایه نیز از جمله قراردادهایی هستند که افراد میتوانند بر اساس اصل آزادی اراده، آن را میان خود منعقد کنند.
برای اینکه عقد مشارکت در کار و سرمایه دارای اثر حقوقی و صحیح تلقی شود، لازم است که شرایط و قوانین مربوط به این نوع مشارکت رعایت گردد. ماده ۱۹۰ قانون مدنی، از جمله مواد مهم در رابطه با شرط صحت معاملات، از جمله قرارداد مشارکت در کار و سرمایه است. طبق این ماده، برای صحت هر معامله، شرایط زیر اساسی است:
1.قصد طرفین و رضای آنها
2.اهلیت طرفین
3.موضوع معین که مورد معامله باشد
4.مشروعیت جهت معامله
در خصوص قصد و رضای طرفین، باید گفت که اگر کسی در حال مستی، بیهوشی یا خواب قرارداد یا معاملهای منعقد کند، آن معامله به دلیل فقدان قصد باطل است. همچنین در رابطه با اهلیت طرفین، ماده ۲۱۱ قانون مدنی شرایط و قوانین اهلیت داشتن را بیان کرده است. بر اساس این ماده، برای اینکه متعاملین اهل محسوب شوند، باید بالغ، عاقل و رشید باشند.
موضوع مورد معامله در قرارداد مشارکت مدنی نیز باید مال یا عملی باشد که هر یک از متعاملین تعهد به تسلیم یا ایفا آن داشته باشند و نباید مبهم باشد. در قرارداد مشارکت در کار و سرمایه، ضرورت ندارد که جهت تصریح شود، اما اگر تصریح شده باشد، باید مشروع باشد؛ در غیر این صورت، معامله و قرارداد باطل خواهد بود.
نحوه تنظیم قرارداد مشارکت در کار و سرمایه
بررسی مشارکت در کار و سرمایه و شرایط و قوانین حاکم بر آن پرداختهایم و اشاره کردیم که یکی از شرایط مهم در تنظیم این نوع عقود، ماده ۲۱۱ قانون مدنی است. در این بخش، قصد داریم نحوه تنظیم قرارداد مشارکت در کار و سرمایه را توضیح دهیم.
تنظیم قرارداد مشارکت در کار و سرمایه از مهمترین مراحل سرمایهگذاری است و باید به دقت انجام شود. در متن قرارداد باید مانند سایر قراردادهای معتبر و صحیح، ارکان عمومی قراردادها شامل تعیین طرفین، موضوع، مدت و مبلغ قرارداد بهطور واضح ذکر شود.
قرارداد مشارکت باید بهصورت کاملاً صریح و روشن میان افراد حقیقی و حقوقی تنظیم گردد تا طرفین هیچگونه ابهامی در مورد آن نداشته باشند. عبارات بهکار رفته در متن قرارداد باید به گونهای باشد که امکان برداشتهای مختلف از یک جمله وجود نداشته باشد. دقت در متن قرارداد و استفاده از واژههای قانونی و حقوقی ضروری است.
ذکر میزان سهم هر یک از طرفین در قرارداد مشارکت در کار و سرمایه بسیار اهمیت دارد. اگر میزان سرمایه نقدی یا غیرنقدی و سهم طرفین مشخص نشده باشد، اصل بر بالمناصفه بودن سرمایه و سهم آنهاست. همچنین، تعهدات طرفی که مسئول مدیریت کار شده است باید بهطور دقیق در قرارداد قید شود.
در قراردادهای مشارکت، ممکن است اختلافاتی بین طرفین ایجاد شود که باید در یکی از بندهای قرارداد، نحوه حل و فصل این اختلافات بهطور دقیق ذکر گردد. یکی از اصلیترین راههای حل و فصل اختلافات بین طرفین، مراجعه به دادگاه است؛ اما بهتر است قبل از این اقدام، طرفین تلاش کنند تا از طریق صلح و سازش به توافق برسند.
معمولاً در بخشهای انتهایی قرارداد مشارکت در کسب و کار، مواردی مانند فسخ قرارداد، فورس ماژور، رعایت شرط
محرمانگی و سایر موارد مرتبط نیز ذکر میشود. از آنجا که اینگونه قراردادها بر اساس ماده ۱۰ قانون مدنی منعقد میشوند، میتوانند شامل مفاد دیگری نیز باشند که در اینجا به آنها اشاره نشده است.
آثار مشارکت در کار و سرمایهاز جمله آثار قرارداد مشارکت در کار و سرمایه، پس از انعقاد صحیح آن، تأثیراتی است که نسبت به طرفین ایجاد میشود. به منظور آشنایی علاقمندان، این بخش از مقاله به بررسی آثار مشارکت در کار و سرمایه اختصاص یافته است.
در بیان آثار مشارکت در کار و سرمایه میتوان گفت که اگر عقد طبق قانون واقع شود، برای متعاملین و قائممقام آنها لازمالاتباع است، مگر اینکه به رضایت طرفین اقاله شود یا به دلیل قانونی فسخ گردد.
در کلیه عقود، از جمله قرارداد مشارکت در کار و سرمایه، نه تنها متعاملین ملزم به اجرای تعهدات مشخصشده در قرارداد هستند، بلکه موظف به پذیرش کلیه نتایجی هستند که به موجب عرف و عادت یا طبق قانون از عقد حاصل میشود.
اگر یکی از طرفین در قرارداد مشارکت، تعهدی به انجام امری کند یا تعهد کند که از انجام امری خودداری نماید، در صورت تخلف، مسئول جبران خسارت طرف مقابل خواهد بود، مشروط بر اینکه جبران خسارت در قرارداد تصریح شده باشد یا عرفاً به منزله تصریح تلقی شود، یا بر اساس قانون موجب ضمان باشد.
هر قرارداد مشارکت در کار و سرمایه که منعقد شده باشد، محمول بر صحت است، مگر اینکه فساد آن آشکار گردد. همچنین باید توجه داشت که اگر امری در عرف و عادت متعارف باشد و عقد بدون تصریح به آن منصرف گردد، به منزله ذکر آن در عقد محسوب میشود.
