بر اساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن پس از عقد نکاح مالک کامل مهریه خود میشود و میتواند در آن هرگونه تصرفی که بخواهد انجام دهد. در این راستا، زن میتواند تمام یا بخشی از مهریهاش را به شوهرش ببخشد که به این عمل در اصطلاح حقوقی «بذل مهریه» گفته میشود.
با این حال، گاهی بخشش مهریه تحت فشار و تهدید شوهر صورت میگیرد. در این موارد، زن به دلیل ترس و نگرانیهایی که احساس میکند، اقدام به بخشش مهریه مینماید. نکته مهم این است که بخشیدن مهریه به علت تهدید، از نظر قانونی جرم محسوب میشود و برای آن مجازاتهایی در نظر گرفته شده است.
بنابراین، در ادامه این مقاله، به بررسی این سوالات خواهیم پرداخت: بخشیدن مهریه تحت تهدید به چه معناست و تحت فشار قرار دادن زن برای این کار چه عواقب قانونی دارد؟ همچنین، مجازاتهای مربوط به جرم تهدید در زمینه بخشش مهریه نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
بخشیدن مهریه با تهدید به چه معناست
زن میتواند قبل یا بعد از طلاق، مهریه خود را به شوهرش ببخشد و از دریافت آن صرفنظر کند. اما گاهی این بخشش به دلیل تهدید شوهر صورت میگیرد و زن به ناچار این عمل را انجام میدهد. در این راستا، ممکن است برای برخی افراد این سوال پیش بیاید که بخشیدن مهریه تحت تهدید به چه معناست و آیا دستنوشته بخشش مهریه اعتبار دارد یا خیر. پاسخ این سوالات به شرح زیر است:
ابتدا باید گفت که «مهریه» واژهای عربی است که معادل آن در فارسی «صداق» است و به معنای مالی است که مرد موظف به پرداخت آن به زن میباشد. زن هر زمان که بخواهد میتواند مهریه خود را از شوهر مطالبه کند. به عبارت دیگر، مهریه مالی است که زن پس از جاری شدن صیغه ازدواج مستحق دریافت آن از شوهر خود میشود.
از سوی دیگر، «تهدید» به معنای ترساندن دیگران است و به رفتاری اطلاق میشود که در آن فرد مرتکب با ادعای ایجاد خطر برای طرف مقابل یا بستگان او، موجب ترس و سلب آرامش او میشود. به عبارت دیگر، تهدید به معنای وادار کردن فردی به انجام عمل یا گرفتن مالی از او است، بهطوری که فرد از آسیبهای جانی، مالی یا حیثیتی بترسد.
بنابراین، بخشیدن مهریه تحت تهدید به معنای این است که شوهر زن را تهدید میکند که اگر مهریهاش را نبخشد، به او آسیبهایی وارد خواهد کرد. به عنوان مثال، شوهر ممکن است همسر خود را تهدید کند که اگر مهریهاش را نبخشد، او را به قتل میرساند.
اگر زن در یک برگه قید کند که مهریه را به شوهرش بخشیده، میتواند به شرط آنکه در این دستنوشتهها از الفاظ «ابرا» و «بری الذمه» استفاده نکرده باشد، به آن رجوع کند؛ زیرا در این صورت پرداخت مهریه از عهده شوهر ساقط میشود. همچنین، باید توجه داشت که بخشیدن مهریه در قانون نیاز به اجازه پدر ندارد، چرا که مالک مهریه زن است و نیازی به اذن پدر زوجه نخواهد بود.
تحت فشار قرار دادن زن برای بخشیدن مهریه چه حکم قانونی دارد؟
برخی از آقایان همسران خود را تحت فشار قرار میدهند تا مهریهشان را بذل کنند. پرسش مهمی که در این خصوص مطرح میشود این است که تحت فشار قرار دادن زن برای بخشیدن مهریه چه حکم قانونی دارد و عواقب آن چیست. پاسخ به این سوال به شرح زیر است:
همانطور که گفته شد، مهریه بر عهده مرد قرار میگیرد و او موظف به پرداخت آن است. تحت فشار قرار دادن زن برای بخشیدن مهریه از لحاظ قانونی غیرقابل قبول است، زیرا در این صورت زن به دلیل ترس و تأثیر تهدید، اختیار و رضایت واقعی بر عمل خود ندارد.
به عبارت دیگر، اگر بخشش مهریه به دلیل اجبار و تهدید شوهر باشد و زن هیچ اراده و اختیاری نداشته باشد، این بخشش هیچ اثر قانونی نخواهد داشت و باطل است. در این زمینه، باید توجه داشت که فشار بر زن برای بخشیدن مهریه ممکن است ناشی از «اکراه» باشد. اکراه به معنای وادار کردن شخصی به انجام کاری بدون رضایت و تمایل اوست.
اگر زن تحت تأثیر اکراه، مهریه خود را به شوهرش ببخشد، از آنجایی که او نسبت به این عمل رضایتی نداشته، این بخشش غیرنافذ خواهد بود. همچنین، اگر فشار و تهدید به گونهای باشد که زن هیچ اراده و رضایتی بر عمل خود نداشته باشد، باید این عمل حقوقی را باطل و بیاعتبار دانست.
مجازات جرم تهدید برای بخشیدن مهریه
شوهر نمیتواند زن را تحت تهدید یا اجبار برای بخشش مهریه قرار دهد، زیرا این عمل جرم بوده و بر اساس قوانین مربوطه مجازات دارد. در این زمینه، ممکن است برای برخی افراد این سوال مطرح شود که مجازات جرم تهدید برای بخشیدن مهریه چیست. پاسخ به این سوال به شرح زیر است:
در قانون ایران، تهدید به هر شکلی جرم محسوب میشود و در صورت وجود شرایط لازم، مرتکب تحت پیگرد قانونی قرار میگیرد. ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی در مورد کیفر این جرم بیان میکند: «هرگاه کسی دیگری را به هر نحو تهدید به قتل یا ضررهای جانی، حیثیتی یا مالی نماید،
اعم از اینکه به این واسطه تقاضای انجام کاری را کرده یا نکرده باشد، به مجازات شلاق تا ۷۴ ضربه یا زندان از دو ماه تا دو سال محکوم خواهد شد.»
بنابراین، مجازات جرم تهدید برای بخشیدن مهریه شامل ۱ تا ۷۴ ضربه شلاق تعزیری و حبس از دو ماه تا دو سال بود، اما بر اساس قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، حبس این جرم اکنون به ۱ ماه تا ۱ سال تقلیل یافته است.
علاوه بر این، توجه به ماده ۶۶۸ قانون مجازات اسلامی ضروری است که مقرر میدارد: «هرکس با جبر و قهر یا با اکراه و تهدید دیگری را ملزم به دادن نوشته یا سند، امضا یا مهر نماید، یا سند و نوشتهای که متعلق به او یا سپرده به اوست را از وی بگیرد، به حبس از چهل و پنج روز تا یک سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد.» بنابراین، تهدید برای تنظیم سند و نوشته میتواند موجب حبس از سه ماه تا دو سال و تا ۷۴ ضربه شلاق شود، در حالی که تهدید به قتل یا ضررهای جسمانی، مالی و حیثیتی میتواند تا ۷۴ ضربه شلاق و ۱ ماه تا ۱ سال حبس به همراه داشته باشد.
برای تحقق این جرم، شرایط خاصی باید رعایت شود. به عنوان مثال، تهدید باید موثر باشد و زن باید از تهدید شوهرش واقعا بترسد، زیرا ترس یکی از شرایط اساسی تحقق این جرم است. همچنین، اگر تهدید به گونهای باشد که موجب سلب اختیار دیگری شود، آن عمل باطل و بیاعتبار خواهد بود. در صورتی که تهدید فرد را وادار کند تا عملی را بدون رضایت اما با اختیار خود انجام دهد، آن عمل غیرنافذ است.
همچنین برای تحقق تهدید، لازم است که تهدید به نحو متعارف باشد و معمولاً موجب ترسیدن دیگران شود. موارد جزئی و کماهمیت شامل جرم تهدید نمیشوند. شرط دیگر این است که صرف بیان کلمات تهدیدآمیز برای تحقق بزه تهدید کافی نیست؛ بلکه تهدید باید قابلیت تحقق و اجرا نیز داشته باشد.