logo site

خیار تبعض صفقه چیست ؟

آنچه در این مقاله میخوانید

خیار تبعض صفقه

“حقوق شما در دستان وکلای حرفه‌ای”

ما به حقوق شما اهمیت می‌دهیم و تلاش می‌کنیم تا به شما در مواجهه با مشکلات حقوقی کمک کنیم. با تیم وکلای ما در کنارتان، مطمئن باشید که حقوقتان در دستان حرفه‌ای و قاطع قرار دارد.

در خیار تبعض صفقه، یک معامله به دو بخش صحیح و باطل تقسیم می شود. 

در این حالت، مشتری می تواند بخش باطل معامله را فسخ کرده و ثمن یا قیمت آن را دریافت کند.

همچنین مشتری می تواند بخش صحیح معامله را نیز فسخ کرده و ثمن آن را مسترد نماید.

تعریف خیار تبعض صفقه

واژه “تبعض” از باب “تفعیل” بوده و به معنای تجزیه و چندپاره شدن است.

 واژه “صفقه” نیز به معنای معامله می باشد. 

بر اساس ماده 441 قانون مدنی، خیار تبعض صفقه زمانی ایجاد می شود که عقد بیع نسبت به بخشی از مبیع باطل باشد. 

در این حالت: ثمن یا قیمت بخش باطل معامله به مشتری برگردانده می شود. مشتری می تواند بخش صحیح معامله را نیز فسخ کرده و ثمن آن را مسترد نماید، یا تنها بخش صحیح را قبول کند.

به طور خلاصه، خیار تبعض صفقه به مشتری این امکان را می دهد که از معامله ای که تنها قسمتی از آن باطل است، بخش صحیح را حفظ کرده یا کل معامله را فسخ کند. 

تصور کنید که شخص الف، شش دانگ ملکی را به شخص ب می فروشد، در حالی که تنها مالک سه دانگ ملک بوده و سه دانگ دیگر ملک، وقف بوده و انتقال آن امکان پذیر نمی باشد. در این حالت، معامله نسبت به سه دانگی که شخص الف، مالک آن بوده صحیح می باشد و نسبت به سه دانگ وقف، باطل. در این حالت، شخص ب می تواند با استناد به خیار تبعض صفقه، بخش صحیح معامله را نیز فسخ کرده و پولی را که داده است (ثمن) از شخص الف پس بگیرد. یا اینکه بخش صحیح معامله را قبول کرده و فقط ثمن قسمت باطل را پس بگیرد

این خیار حمایتی از حقوق مشتری در چنین مواردی است. معامله نسبت به بخشی از ملکی که شخص الف مالک آن بوده (سه دانگ)، صحیح و نافذ است. 

اما نسبت به بخشی که متعلق به وقف بوده (سه دانگ دیگر)، معامله باطل است زیرا الف فاقد حق مالکیت بر این بخش بوده است.

 در اینجا شخص ب می تواند با استناد به خیار تبعض صفقه، بخش صحیح معامله (سه دانگ) را نیز فسخ کرده و کل ثمن (مبلغ پرداختی) را از الف پس بگیرد.

یا اینکه: شخص ب می تواند بخش صحیح معامله (سه دانگ) را قبول کرده و فقط ثمن مربوط به بخش باطل (سه دانگ وقف) را از الف پس بگیرد.

 بنابراین در هر دو حالت، شخص ب می تواند حقوق خود را اعمال کرده و ثمن مربوط به بخش باطل معامله را پس بگیرد.

شرایط اعمال خیار تبعض صفقه

اجرای خیار تبعض صفقه در قانون مدنی ایران منوط به رعایت چند شرط است: معامله باید قابل تجزیه به دو بخش صحیح و باطل باشد. 

اگر معامله قابل تجزیه نباشد، امکان اجرای خیار تبعض صفقه وجود ندارد. مشتری در زمان انعقاد عقد نباید آگاه به باطل بودن بخشی از معامله باشد. 

اگر مشتری بداند که بخشی از معامله باطل است، دیگر نمی تواند به استناد خیار تبعض صفقه، فسخ معامله را درخواست کند. خیار تبعض صفقه جزء خیارات فوری نیست، اما مشتری نباید اجرای این خیار را آنقدر به تأخیر بیندازد که از این تأخیر، رضایت او به معامله و اسقاط خیار تبعض صفقه استنباط شود.

 طرفین در زمان انعقاد عقد نباید حق خیار تبعض صفقه را اسقاط کرده باشند. 

در صورتی که یکی از طرفین یا هر دو، خیار تبعض صفقه را اسقاط کرده باشند، دیگر حق اعمال این خیار را نخواهند داشت.

بیشتر بخوانید : عقد معاوضه و تفاوت با عقد بیع

خیار تبعض صفقه در چه معاملاتی ایجاد می شود؟

خیار تبعض صفقه، مختص عقد بیع نبوده و در تمام معاملات معوض قابلیت اعمال دارد. به عبارت دیگر، در هر قراردادی که یکی از طرفین در مقابل ایفای تعهد طرف دیگر چیزی را دریافت می کند، امکان اعمال این خیار وجود دارد. 

همچنین، خیار تبعض صفقه فقط مخصوص مشتری نبوده و بایع نیز می تواند در صورت تقسیم ثمن به بخش صحیح و باطل، عقد را نسبت به بخش صحیح فسخ نماید. 

در مثال ارائه شده، زمانی که معلوم می شود سه دانگ از ملک مورد معامله وقف بوده و قرارداد در این بخش باطل است، بایع (فروشنده) می تواند معامله را نسبت به بخش صحیح (هفت دانگ) نیز فسخ کند. به عبارت دیگر، خیار تبعض صفقه به طرفین معامله، امکان فسخ قرارداد را در صورت تقسیم موضوع آن به صحیح و باطل، می دهد.

آیا خیار تبعض صفقه در قراردادهای غیر معوض نیز قابل اعمال است؟

خیر، خیار تبعض صفقه صرفاً در معاملات معوض قابل اعمال است و در قراردادهای غیرمعوض، مانند هبه، صلح، و امثال آن، این خیار وجود ندارد.

 زیرا در معاملات معوض، هر یک از طرفین در مقابل ایفای تعهد طرف دیگر، چیزی را دریافت می کنند. اما در قراردادهای غیرمعوض، یکی از طرفین چیزی را بدون دریافت مقابل به طرف دیگر منتقل می کند.

 بنابراین، با توجه به ماهیت متفاوت این قراردادها، امکان تقسیم موضوع معامله به صحیح و باطل و اعمال خیار تبعض صفقه، تنها در معاملات معوض مانند بیع، اجاره، مزارعه و مضاربه وجود دارد

راه های ارتباطی با وکلای موسسه

موسسه حقوقی و داوری دادگران عدالتخواه امید وکیل در اهواز با مدیریت جناب آقای رضا دانش وکیل پایه یک دادگستری، مفتخر است با بهره گیری از کادری مجرب از وکلای متخصص در تمامی امور حقوقی و کیفری؛ آماده ارائه هرگونه خدمات وکالتی و مشاوره ای برای اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از شرکتهای خصوصی و دولتی در تمامی مراجع قضایی و دادگستری می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *