رهن یکی از ابزارهای مالی است که به افراد این امکان را میدهد که برای تأمین بدهیهای خود، مال خود را به عنوان وثیقه قرار دهند. در این راستا، انواع مختلفی از رهن وجود دارد که هر یک ویژگیها و شرایط خاص خود را دارند. در ادامه به توضیح انواع مختلف رهن میپردازیم:
۱. رهن تصرف
رهن تصرف به وضعیتی اطلاق میشود که در آن مال مورد رهن پس از تحویل به رهنگیرنده، در تصرف او باقی میماند. رهنگیرنده میتواند از منافع مال مورد رهن استفاده کند. این نوع رهن معمولاً در مواردی کاربرد دارد که طرفین میخواهند که رهنگیرنده همچنان به استفاده از مال ادامه دهد، در حالی که مال به عنوان وثیقه برای تأمین یک قرض یا بدهی در نظر گرفته شده است.
۲. رهن قرارداد
رهن قرارداد به معنای عقد رهنی است که طبق قانون مشخص شده و در مقابل رهن قضایی به کار میرود. در این نوع رهن، طرفین توافق میکنند که مال مشخصی به عنوان وثیقه برای تأمین یک طلب یا بدهی قرار گیرد. این نوع رهن تحت قوانین مدنی و تجاری قابل اجرا است و به عنوان یک توافق قانونی شناخته میشود.
۳. رهن قضایی
رهن قضایی به وضعیتی اشاره دارد که مقدار مشخصی از مال یا اموال محکومعلیه به موجب قرار تأمین دادگاه توقیف میشود. بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی، این مال آزاد نیست و در قید و رهن دادگاه قرار دارد. این نوع رهن معمولاً در موارد حقوقی و دعاوی قضایی به کار میرود و به دادگاه این امکان را میدهد که از تضییع حقوق طلبکار جلوگیری کند.
۴. رهن مستعار
رهن مستعار زمانی ایجاد میشود که شخصی مال فرد دیگری را به عنوان عاریه دریافت کرده و سپس آن مال را به شخص سومی به رهن میدهد. در این حالت، رهندهنده هیچگونه مالکیتی بر مال ندارد و فقط به عنوان نماینده عمل میکند. این نوع رهن ممکن است با چالشهایی مواجه شود، زیرا ممکن است عاریهگیرنده نتواند حق رهن را به درستی اعمال کند.
۵. رهن قطعی
رهن قطعی به معنی سند رسمی است که شامل معامله ناقل عینی میباشد. در این نوع رهن، مالکیت مال به طور قطعی به رهنگیرنده منتقل نمیشود، بلکه فقط به عنوان وثیقه باقی میماند. در مقابل، سند بیع شرط و رهنهای با حق استرداد نیز وجود دارند که در شرایط خاصی مورد استفاده قرار میگیرند.
۶. رهن دین و منفعت
بر اساس ماده ۷۴۴ قانون مدنی، رهن دادن دین و منفعت باطل است. به عبارت دیگر، نمیتوان دین یا منافع را به عنوان وثیقه قرار داد. این نوع رهن به دلیل عدم وجود مال عینی قابل انتقال، از سوی قانون معتبر شناخته نمیشود.
۷. رهن مضاف
رهن مضاف به وضعیتی اشاره دارد که در آن شخص «الف» مالی را به «ب» رهن میدهد و سپس یکی دیگر از اموال خود را نیز به «ب» رهن میدهد، بدون اینکه وام جدیدی از او گرفته باشد. در این حالت، رهن دوم به عنوان رهن مضاف شناخته میشود و سند مربوط به آن سند متمم نام دارد. این نوع رهن به دریافت وثیقههای اضافی کمک میکند و میتواند برای تأمین بدهیهای مختلف مورد استفاده قرار گیرد.
۸. رهن مکرر
رهن مکرر به وضعیتی اطلاق میشود که یک مال در اولین مرحله به عنوان وثیقه قرار میگیرد و قبل از اینکه فک رهن از آن صورت گیرد، مالک آن مال، آن را به دیگری به رهن میدهد. به این ترتیب، رهن بعد از رهن اول به عنوان رهن مکرر شناخته میشود. این نوع رهن ممکن است چالشهایی را برای طلبکاران ایجاد کند، زیرا ممکن است در صورت عدم پرداخت بدهی، دسترسی به مال دشوار باشد.
هر یک از انواع رهن ویژگیها و شرایط خاص خود را دارند و انتخاب نوع مناسب رهن بستگی به وضعیت مالی، نیازها و توافقات طرفین دارد. درک کامل این انواع میتواند به افراد در تصمیمگیریهای مالی و حقوقی کمک کند.
