متن ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنیبرای آغاز رسیدگی به دادخواست خواهان، وی باید هزینههای مربوطه را پرداخت کند. این هزینهها شامل هزینه دادرسی، حقالوکاله وکیل، هزینه برگههایی که به دادگاه تحویل داده میشود و سایر هزینههای مرتبط است. به منظور آشنایی علاقهمندان با جزئیات این موضوع، متن ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی ارائه میشود که به شرح زیر است:
«خسارات دادرسی عبارتست از هزینه دادرسی و حقالوکاله وکیل و هزینههای دیگری که بهطور مستقیم مربوط به دادرسی و برای اثبات دعوا یا دفاع لازم بوده است، از قبیل حقالزحمه کارشناسی و هزینه تحقیقات محلی.» بنابراین، این ماده به بیان مصادیق خسارات دادرسی اختصاص یافته است.
تا زمانی که این هزینهها توسط خواهان پرداخت نشود، امکان رسیدگی به پرونده وی فراهم نخواهد بود. به عبارت دیگر، میتوان گفت که هزینههای جاری در زمان پیگیری پرونده در مراجع قضایی، به نوعی خسارت به خواهان محسوب میشود که افزون بر زیانی است که خوانده به وی وارد کرده است. به منظور برقراری عدالت، قانونگذار با تصویب قوانین و مقررات مرتبط، از جمله ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی، این تضییع حقوق را برای خواهان جبران کرده است.
شرح و تفسیر ماده 519 قانون آیین دادرسی مدنی
متن ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی بررسی و توضیح داده شد که قانونگذار در این ماده به منظور جبران هزینههایی که توسط خواهان برای رسیدگی به پرونده پرداخت میشود، موضوع خسارات دادرسی را پیشبینی کرده است. در این قسمت از مقاله، به شرح و تفسیر ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی خواهیم پرداخت.
مهمترین نکته در شرح و تفسیر این ماده این است که در خصوص مطالبه خسارت وارده، خواهان باید ثابت کند که زیان وارده بهطور بلاواسطه ناشی از اثبات دعوا یا دفاع از خواسته ضروری بوده است. در غیر این صورت، دادگاه دعوای مطالبه خسارت را رد خواهد کرد. همچنین، هزینههایی که برای اثبات دعوا یا دفاع ضرورت نداشتهاند، قابل مطالبه نیستند.
نکته دیگری که در شرح و تفسیر این ماده باید به آن توجه کرد این است که در دعاوی که موضوع آن دین و از نوع وجه رایج است و مدیون از پرداخت آن امتناع میورزد، در صورت تغییر فاحش شاخص قیمت سالانه از زمان سررسید تا هنگام پرداخت و پس از مطالبه طلبکار، دادگاه با رعایت تناسب تغییر شاخص سالانه که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین میشود، این موضوع را محاسبه و مورد حکم قرار خواهد داد، مگر اینکه طرفین به نحو دیگری مصالحه کنند.
علاوه بر این، در مواردی که مقدار هزینه و خسارات در قانون یا تعرفه رسمی معین نشده باشد، میزان آن توسط دادگاه تعیین میشود. همچنین، دعوایی که به طریق سازش خاتمه یافته باشد، حکم به خسارت نسبت به آن دعوا صادر نخواهد شد، مگر اینکه در ضمن سازش نسبت به خسارات وارده تصمیم خاصی اتخاذ شده باشد.
نکات حقوقی ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی
بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی، خواهان حق دارد ضمن تقدیم دادخواست، در اثنای دادرسی یا بهطور مستقل، جبران خسارات ناشی از دادرسی را مطالبه کند. همانطور که پیشتر بیان شد، هزینههای پرداختی از سوی وی به نوعی خسارات وارده به خواهان تلقی میشود، بهطوری که اگر خوانده ضرری به وی نمیزد، پرداخت هزینههای دادرسی نیز ضرورتی نداشت.
برای مطالبه خسارات، خواهان میبایست شرایط و ضوابطی را رعایت کند که یکی از آنها، متن ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی است. در این بخش از مقاله، مهمترین نکات حقوقی ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی ارائه میشود.
اولین نکته این است که رعایت دو شرط مذکور در ماده برای دریافت خسارت دادرسی ضروری است.این دو شرط عبارتند از: اول، خسارات وارده باید بهطور مستقیم به دادرسی مربوط باشد و دوم، خسارات باید به اثبات دعوا یا دفاع از آن مربوط شوند. همچنین، اگر هر یک از طرفین از جهتی محکومله و از جهتی دیگر محکومعلیه باشند، در صورت تساوی خسارت هر یک در مقابل خسارت طرف دیگر، به حکم دادگاه تهاتر خواهد شد و در غیر این صورت، نسبت به اضافه نیز حکم صادر میگردد.
نکته مهم دیگر این است که مصادیق ذکر شده در این ماده جنبه تمثیلی داشته و انحصاری نیستند. بنابراین، خواهان میتواند هر هزینهای را که برای اثبات دعوا یا دفاع ضرورت داشته از خوانده مطالبه کند. همچنین، توجه به این نکته ضروری است که این ماده خسارتها و زیانهای ناشی از عدم اجرای تعهدات قراردادی و غیرقراردادی را نیز شامل میشود
