سوگند یا قسم، بهعنوان یکی از مهمترین ادله اثبات دعوا، نقش حیاتی در جریان رسیدگی به پروندهها ایفا میکند. به همین دلیل، احکام و قواعد مربوط به سوگند در قانون آیین دادرسی مدنی به تفصیل بیان شده است.
از جمله مهمترین انواع سوگند، میتوان به سوگند بتی، سوگند تکمیلی و سوگند استظهاری اشاره کرد. این سه نوع سوگند با وجود شباهتهایی که دارند، تفاوتهای مهمی نیز در احکام و کاربردهای خود دارند.
در این مقاله، پس از تعریف سوگند بتی، تکمیلی و استظهاری، به بررسی وجوه افتراق و تفاوت سوگند استظهاری با سوگند بتی و تکمیلی خواهیم پرداخت.
سوگند بتی یا قاطع دعوا چیست؟
گفته شد که سوگند یا قسم یکی از مهمترین ادله اثبات دعوا است و نقش مهمی در جریان رسیدگی به پروندهها ایفا میکند. به همین دلیل، قانونگذار در قانون آیین دادرسی مدنی، احکام و قواعد مربوط به سوگند را به تفصیل مطرح کرده است. لذا پیش از بررسی وجوه افتراق و تفاوت سوگند استظهاری با سوگند بتی و تکمیلی، ابتدا به تعریف سوگند بتی یا قاطع دعوا خواهیم پرداخت.
سوگند بتی، که بهعنوان قاطع دعوا نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین و پرکاربردترین انواع سوگند قضایی است. این نوع سوگند در مواردی استفاده میشود که مدعی دلیلی برای ادعای خود ارائه نکرده و به وسیله این سوگند، ادعای او یا ثابت میشود یا رد میگردد. سوگند بتی در ماده 1325 قانون مدنی پیشبینی شده است و به موجب آن، در دعاوی قابل اثبات به شهادت شهود، “مدعی میتواند حکم به دعوای خود را که مورد انکار مدعی علیه است، منوط به قسم او نماید.”
سوگند تکمیلی
یکی دیگر از انواع سوگند که برای بیان وجوه افتراق و تفاوت سوگند استظهاری با سوگند بتی و تکمیلی نیاز به بررسی دارد، سوگند تکمیلی است. در این بخش، به تعریف و چیستی آن از منظر قانون خواهیم پرداخت.
برخلاف سوگند بتی یا قاطع دعوا که بهعنوان یکی از ادله اثبات دعوا در مواردی که فرد دلیلی نداشت، به کار میرود، سوگند تکمیلی به سوگندی گفته میشود که مدعی برای تکمیل دلیل ناقصی که به دادگاه ارائه داده، ادا میکند. سوگند تکمیلی تنها در دعاویای کاربرد دارد که در ماده 277 قانون آیین دادرسی مدنی پیشبینی شده است.
چه چیزی در ماده 277 قانون ذکر شده است؟
“در کلیه دعاوی مالی که به هر علت و سببی به ذمه تعلق میگیرد، از قبیل قرض، ثمن معامله، مالالاجاره، دیه جنایات، مهریه، نفقه، ضمان به تلف یا اتلاف و همچنین دعاوی که مقصود از آن مال است، از قبیل بیع، صلح، اجاره، هبه، وصیت به نفع مدعی، جنایت خطائی و شبه عمد موجب دیه، چنانچه برای خواهان امکان اقامه بینه شرعی نباشد، میتواند با معرفی یک گواه مرد یا دو گواه زن به ضمیمه یک سوگند، ادعای خود را اثبات کند.”
این نوع سوگند به عنوان مکملی برای مستندات ناقص عمل میکند و به مدعی کمک میکند تا ادعای خود را با گواهی و سوگند تأیید کند.
سوگند استظهاری
سوگند استظهاری که بهعنوان نوعی سوگند در “دعاوی علیه میت” شناخته میشود، در ماده 1333 قانون مدنی مورد اشاره قرار گرفته است. طبق این ماده، در دعاوی که علیه متوفی اقامه میشود، حاکم میتواند از شخص مدعی بخواهد که برای اثبات حق خود سوگند یاد کند.
در این شرایط، مدعی که باید قسم یاد کند، نمیتواند سوگند را به طرف دیگر (مدعی علیه) رد کند. علاوه بر این، ماده 278 قانون آیین دادرسی مدنی نیز تأکید میکند که در دعاوی مربوط به میت، ادای سوگند توسط خواهان الزامی است و در صورتی که خواهان یا مدعی از ادای سوگند امتناع کند، حق او ساقط خواهد شد.
بدین ترتیب، دادگاه با صدور قرار اتیان سوگند استظهاری، ادای سوگند مدعی را مقرر میدارد و مدعی باید با رعایت شرایط مربوط به اتیان سوگند در قانون آیین دادرسی مدنی، اقدام به این کار کند. در غیر این صورت، حق او برای اثبات ادعایش از بین خواهد رفت.
چه تفاوتی در سوگند استظهاری با سوگند بتی و تکمیلی وجود دارد؟
بررسی انواع سوگند یا قسم، شامل سوگند بتی، سوگند تکمیلی و سوگند استظهاری پرداختهایم، در این بخش میخواهیم به وجوه افتراق و تفاوت سوگند استظهاری با سوگند بتی و تکمیلی از منظر قانون بپردازیم.
اولین تفاوت این است که سوگند استظهاری تنها در دعاوی علیه میت اقامه میشود، در حالی که سوگند بتی و سوگند تکمیلی در این زمینه کاربردی ندارند.
دومین وجه افتراق این است که ادای سوگند استظهاری از سوی مدعی نیازمند درخواست مدعی علیه یا خود مدعی نیست؛ بلکه دادگاه بهطور مستقل قرار اتیان سوگند استظهاری را صادر میکند.
سومین تفاوت در این است که سوگند تکمیلی برای تکمیل دلیل ناقص مدعی ادا میشود، در حالی که سوگند استظهاری به دلیل فوت مدعی علیه و نقص ادله مدعی نیست و صرفاً به این دلیل که مدعی علیه فوت کرده، باید سوگند یاد شود.
لازم به ذکر است که سوگند استظهاری و سوگند تکمیلی شباهتهایی نیز دارند؛ بهعنوان مثال، در هر دو نوع سوگند، ادای سوگند توسط مدعی انجام میشود و امکان رد سوگند به مدعی علیه وجود ندارد.
