قرارداد پیمانکاری ساختمان نوعی از قراردادهای مقاطعهکاری به شمار میآید. برای تعریف این نوع قراردادها، ابتدا باید تعریفی از قراردادهای مقاطعهکاری ارائه دهیم. قرارداد مقاطعهکاری به قراردادی گفته میشود که به موجب آن مقاطعهدهنده انجام عملی را با ضوابط، مدت و وجه معین به شخص حقیقی یا حقوقی به نام مقاطعهکار واگذار میکند.
در عرف، قرارداد مقاطعهکاری به عنوان قرارداد پیمانکاری نیز شناخته میشود. یکی از انواع این قراردادها، قرارداد پیمانکاری ساختمان است. بنابراین، میتوان گفت که قرارداد پیمانکاری ساختمان به قراردادی اطلاق میشود که براساس آن، ساخت یک ساختمان یا موارد مرتبط با آن با شرایط و مدت معین و در قبال مبلغ مشخص به شخص حقیقی یا حقوقی به نام پیمانکار واگذار میگردد.
قراردادهای پیمانکاری ساختمان میتوانند در حوزههای مختلفی انجام شوند، از جمله قرارداد پیمانکاری تخریب ساختمان، قرارداد پیمانکاری خاکبرداری و موارد مشابه. پیمانکاران ساختمان معمولاً در قالب یک شرکت و گروهی از اشخاص حقیقی با تخصصهای متفاوت گرد هم میآیند تا روند ساخت و ساز ساختمانها را تسهیل کنند.
انواع قرارداد پیمانکاری ساختمان
درباره ماهیت و تعریف قرارداد پیمانکاری ساختمان توضیحاتی ارائه شد و بیان گردید که این قراردادها نوعی از قراردادهای مقاطعهکاری به حساب میآیند. قراردادهای پیمانکاری ساختمان بر اساس روش اجرا، نحوه محاسبات و شیوه پرداخت به انواع مختلفی تقسیمبندی میشوند. انواع قراردادهای پیمانکاری ساختمان شامل موارد زیر است:
1. قرارداد پیمان مدیریت (مدیریت پیمان – درصدی)
2. قرارداد پیمانکاری ساختمان امانی (تک عاملی)
3.قرارداد طرح و ساخت (دوعاملی)
4.قرارداد متعارف (سه عاملی)
5.قرارداد پیمانکاری ساختمان دستمزدی
6.قرارداد مدیریت اجرا (چهار عاملی)
7.قرارداد پیمانکاری ساختمان مقطوع
8.قرارداد بیع متقابل (Buy Bac)
9.قرارداد احداث – بهرهبرداری – انتقال (Build – Operate – Transfer) یا (B.O.T)
10. قرارداد کلید در دست (Turnkey)
توجه به این نکته ضروری است که هر یک از این قراردادها بر حسب روش اجرا، نحوه محاسبات و پرداخت هزینهها و سود، دارای تعاریف و ویژگیهای خاص خود هستند. بهعنوان مثال، در قراردادهای بیع متقابل، شرکت سرمایهگذار کلیه هزینههای سرمایهگذاری، از جمله نصب تجهیزات، راهاندازی و انتقال تکنولوژی را بر عهده میگیرد و پس از راهاندازی و تولید محصول، آن را به کشور میزبان واگذار میکند. سود سرمایهگذار در این موارد از طریق فروش یا تولید محصول بهدست میآید.
شرایط قرارداد پیمانکاری ساختمان
برای اینکه یک قرارداد پیمانکاری ساختمان بهطور صحیح بین کارفرما و پیمانکار منعقد شود، رعایت شرایط و ضوابط خاصی ضروری است. در صورتی که این ضوابط در متن قرارداد لحاظ نشود، این عقد فاقد اثر حقوقی خواهد بود. به همین دلیل، در این قسمت به بیان مهمترین شرایط قرارداد پیمانکاری ساختمان پرداخته میشود.
اولین شرط از شرایط قرارداد پیمانکاری ساختمان، طبق ماده ۱۳ قانون کار، این است که در مواردی که کار از طریق پیمانکاری انجام میشود، کارفرما موظف است قرارداد خود را با پیمانکار بهگونهای منعقد کند که پیمانکار متعهد شود تمامی مقررات این قانون را در مورد کارکنان خود اجرا نماید.
همچنین لازم است که شرایط صحت قرارداد نیز در قرارداد پیمانکاری ساختمان رعایت شود. این شرایط شامل مشروعیت مورد قرارداد، معین بودن آن، تعیین حقوق و دستمزد، محل انجام و ساعات کار است. در قراردادهای پیمانکاری ساختمان که یکی یا هر دو طرف آن دولت باشند، رعایت شرایط عمومی پیمان که هر ساله از سوی سازمان برنامه و بودجه کشور اعلام میشود، نیز الزامی است.
شرایط عمومی پیمان در قراردادهای پیمانکاری، از جمله پیمانکاری ساختمان، به بیان مسائل کلیدی و ضروری قراردادهای پیمانکاری میپردازد و ابهامات موجود در این قراردادها را رفع میکند. این شرایط شامل بیان حدود حقوق و تعهدات طرفین، فسخ قرارداد، خاتمه آن و موارد مشابه است.
در نهایت، شرایط خصوصی پیمان، شرایطی هستند که بسته به موضوع قرارداد پیمانکاری متفاوت بوده و میتوان آنها را تغییر داد.
نحوه تنظیم قرارداد پیمانکاری ساختمان
از جمله قراردادهای پرکاربرد در زمینه پیمانکاری، قرارداد پیمانکاری ساختمان است که بین کارفرما و پیمانکار منعقد میشود. برای اینکه طرفین قرارداد بتوانند ریسکهای قراردادی خود را تا حد ممکن کاهش دهند، آشنایی با نحوه تنظیم نمونه قرارداد پیمانکاری ساختمان ضروری است.
مواد ابتدایی هر قراردادی، از جمله قرارداد پیمانکاری ساختمان، به بیان مشخصات طرفین و موضوع قرارداد اختصاص دارد. در مواردی که پیمانکار شخص حقوقی باشد، قرارداد بین کارفرما و نماینده آن شخص حقوقی منعقد میشود.
در ادامه، به بیان مدت زمان پروژه و امور مالی آن، از جمله مبلغ قرارداد پرداخته میشود. از آنجا که غالباً قراردادهای پیمانکاری ساختمان پروژههای بلندمدت هستند، توصیه میشود که در قسمت مدت قرارداد، بخشی تحت عنوان تمدید خودبهخودی قرارداد نیز درج شود.
یکی از بخشهای مهم قرارداد پیمانکاری ساختمان، بخش کسورات قانونی است. کسورات قانونی به مبالغی اطلاق میشود که بنا به قوانین مختلف، از مبلغ اصلی قراردادهای پیمانکاری ساختمان کسر میگردد و در زمینههای مشخصی مصرف میشود. از جمله این هزینهها میتوان به پرداخت عوارض و مالیات اشاره کرد. بنابراین، لازم است در قرارداد مشخص شود که مسئولیت پرداخت این هزینهها بر عهده چه کسی است.
در قسمت بعدی، به بیان حقوق و تعهدات طرفین قرارداد اختصاص دارد. به طرفین معامله توصیه میشود که در این بخش، درباره تضمینات قراردادی نیز صحبت کنند تا در صورت نقص تعهد، بتوان خسارات وارده را از محل تضمینات جبران نمود. مواد انتهایی قرارداد نیز به بیان موارد فسخ قرارداد و حل اختلافات میپردازد.
در مواردی که یکی یا هر دو طرف قرارداد پیمانکاری ساختمان دولت باشند، استفاده از قراردادهای همسان سازمان برنامه و بودجه در این زمینه ضروری است.