مورد استفاده قرار میگیرد، سلاحهای گرم نظیر اسلحه و تیراندازی با آن است. همچنین، در برخی موارد، به دلیل رسومات منطقهای، افراد ممکن است در مراسمهایی مانند عزا و عروسی نیز اقدام به تیراندازی کنند.
آنچه در این خصوص اهمیت دارد این است که تیراندازی با اسلحه، چه به منظور نقض قوانین و مقررات صورت گیرد و چه بهعنوان بخشی از آداب و رسوم، جرم محسوب میشود. مرتکب این جرم متناسب با میزان تخلف، به مجازات مقرر محکوم خواهد شد. بنابراین، آگاهی از احکام قانونی و مجازاتهای مربوط به جرم تیراندازی اهمیت زیادی دارد.
جرم تیراندازی و شرایط تحقق آن
جرم تیراندازی یکی از جرائمی است که در قانون مجازات اسلامی به آن توجه شده و برای آن مجازاتهایی تعیین شده است. در پاسخ به این سوال که جرم تیراندازی چگونه محقق میشود و چه عملی از نظر قانونگذار مصداق جرم تیراندازی است، ابتدا باید به تعریف عمل تیراندازی پرداخته شود.
عمل تیراندازی به معنای پرتاب یا شلیک تیر به وسیله کمان یا اسلحه است. این عمل میتواند با مقاصد مختلفی انجام شود، از جمله ورزش، رسومات قومی، ارتکاب جرم یا حتی جلوگیری از آن (توسط مأموران دولتی).
با توجه به تعریف فوق، میتوان نتیجه گرفت که جرم تیراندازی زمانی محقق میشود که فرد، از سوی قانونگذار یا مراجع ذیصلاح، مجوز لازم برای انجام تیراندازی را نداشته باشد. به عنوان مثال، یکی از موارد مجاز برای استفاده از سلاح و شلیک، بهکارگیری آن توسط مأموران دولتی است.
با این حال، حتی مأموران نیز باید شرایط و ضوابط خاصی را در تیراندازی رعایت کنند. از جمله این شرایط میتوان به عدم وجود چارهای جز بهکارگیری سلاح و حفظ مراتب تیراندازی اشاره کرد.
در صورتی که مأموران به این شرایط توجه نکنند و آنها را رعایت نکنند، تیراندازی آنها وجهه قانونی نداشته و مصداق جرم خواهد بود و مرتکب مسئولیت قانونی خواهد داشت.
جرم تیراندازی با وینچستر
اسلحه وینچستر از جمله سلاحهایی است که به دلیل ساختار ناهموار و مکانیزم اهرممانند، به کاربر این امکان را میدهد که قبل از بارگیری مجدد، شلیکهای متعدد داشته باشد. این نوع سلاح به خاطر سبک بودن، قیمت ارزان و قابلیت جدا کردن قطعات، جا بهجایی آسانی دارد و گاهی در برخی استانهای کشور بهعنوان وسیله حراست از خود مورد استفاده قرار میگیرد.
برای تعیین مجازات جرم تیراندازی با وینچستر، باید به ماده ۶۱۷ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) مراجعه کرد. طبق این ماده: «هر کس به وسیله چاقو و یا هر نوع اسلحه دیگر تظاهر یا قدرتنمایی کند یا آن را وسیله مزاحمت اشخاص یا اخاذی یا تهدید قرار دهد یا با کسی گلاویز شود، در صورتی که از مصادیق محارب نباشد، به حبس از شش ماه تا دو سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد.»
بنابراین، اگر شخصی با اسلحه وینچستر، به نیت قدرتنمایی اقدام به تیراندازی کند یا به وسیله آن برای دیگران مزاحمت یا تهدید ایجاد کند، در صورتی که مصداق محارب نباشد، به حبس از شش ماه تا دو سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد. اما اگر تیراندازی با وینچستر مصداق محاربه باشد، مرتکب به تناسب جرم، ممکن است به مجازاتهایی نظیر اعدام، صلب، قطع دست راست و پای چپ یا نفی بلد محکوم شود.
جرم تیراندازی با کلت
تپانچه یا اسلحه دستی که به آن کلت نیز گفته میشود، نوعی سلاح گرم نیمهخودکار است. به دلیل کوچک، سبک و قابل حمل بودن، در برخی کشورها استفاده از آن برای دفاع شخصی مجاز شمرده شده است.
در حقوق ایران، طبق «قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز»، نگهداری هر نوع سلاح، از جمله کلت، بدون مجوز مراجع ذیصلاح جرم محسوب میشود و مرتکب به مجازات قانونی آن محکوم خواهد شد. جرم تیراندازی با کلت نیز مشابه نگهداری غیرمجاز از آن است؛ به این معنا که اگر فردی بدون جواز قانونی اقدام به شلیک با کلت کند، متناسب با نوع جرم و میزان آن، مسئولیت کیفری خواهد داشت.
به عنوان مثال، اگر تیراندازی با کلت مصداق محاربه باشد، شخص ممکن است به مجازاتهایی نظیر اعدام، صلب، قطع دست راست و پای چپ یا نفی بلد محکوم شود. همچنین، اگر تیراندازی با کلت به عنوان قدرتنمایی، وسیله مزاحمت، تهدید یا اخاذی تلقی شود، مرتکب به حبس از شش ماه تا دو سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد.
ضروری است که توجه داشته باشیم، طبق ماده ۲۸۰ قانون مجازات اسلامی، هرگاه فرد یا گروهی برای دفاع و مقابله با محاربان از سلاح، از جمله کلت، استفاده کنند، به عنوان محارب شناخته نمیشوند و بنابراین به مجازات آن نیز محکوم نخواهند شد.
جرم تیراندازی هوایی
تیراندازی هوایی یکی از آداب و رسومات قومی در برخی استانهای کشور است که در مواقعی مانند مراسم عزا و عروسی برگزار میشود. با این حال، این عمل ممکن است به ایجاد آسیبهای جسمی به افراد منجر شود. با وجود باور عمومی مبنی بر مجاز بودن تیراندازی هوایی در این مراسمات، این عمل در واقع جرم محسوب میشود و مرتکبان آن تحت تعقیب قانونی قرار خواهند گرفت.
طبق قانون، افرادی که دارای سلاح مجاز هستند، اما از آن برای تیراندازی غیرمجاز، از جمله تیراندازی هوایی، استفاده میکنند، یا کسانی که مجوز سلاح آنها تمام شده اما همچنان از سلاح استفاده میکنند، مجرم شناخته شده و از سوی قانونگذار مورد پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت.
مجازات جرم تیراندازی هوایی به عوامل مختلفی از جمله نیت و قصد مرتکب، نوع جرم و میزان آسیب وارده بستگی دارد. به عنوان مثال، اگر فردی که مجاز به استفاده و نگهداری از سلاح نیست، اقدام به تیراندازی هوایی کند و در این حین شخص دیگری را زخمی کند، علاوه بر محکومیت به خاطر داشتن سلاح غیرمجاز، متناسب با میزان آسیب وارد شده به مجنیعلیه، به پرداخت دیه نیز محکوم خواهد شد.
جرم تیراندازی در مراسم عزا و عروسی
اگرچه در برخی مناطق کشور، تیراندازی در مراسماتی مانند عزا و عروسی به عنوان یک رسم قومی تلقی میشود، جانشین فرمانده کل انتظامی کشور اعلام کرده است که شلیک با اسلحه—حتی به صورت هوایی—در این مراسمات جرم محسوب میشود و فرد مرتکب تحت پیگرد قانونی قرار خواهد گرفت.
بنابراین، برخلاف باور عمومی که تیراندازی در این گونه مراسمات را آزاد میداند و آن را به عنوان یک رسم به حساب میآورد، باید یادآور شد که تیراندازی با اسلحه در قانون مجازات اسلامی جرمانگاری شده و افراد بنا به نوع جرم ارتکابی، به مجازاتهای مقرر محکوم خواهند شد.
