گواهی یا شهادت دادن در دادگاه به معنای آن است که فردی از مشاهدات، شنیدهها و اطلاعاتی که بهطور تصادفی درباره موضوعی کسب کرده، در حضور دادگاه یا مراجع قضایی سخن میگوید. بر اساس این تعریف، شهادت کذب به معنای این است که شخص به دروغ در مورد موضوعی صحبت کند و اموری را که ندیده، نشنیده یا اطلاعی از آن ندارد، بیان کند.
با توجه به اهمیت شهادت بهعنوان یکی از مهمترین ادله اثبات دعوا، شهادت کذب میتواند تأثیر منفی بر روند پرونده داشته باشد و حقوق طرف مقابل را تضییع کند. به همین دلیل، در قوانین برای شهادت کذب مجازاتهایی تعیین شده که میتواند منجر به مسئولیت مدنی شاهد دروغین شود. در این مقاله، به بررسی احکام و پیامدهای شهادت کذب، از جمله مجازات آن و بیاثر شدن شهادت کذب خواهیم پرداخت.
مجازات شهادت کذب چیست؟
شهادت کذب یا شهادت دروغ میتواند پیامدهای منفی جدی بر روند رسیدگی به پرونده داشته باشد. به همین دلیل، بر اساس قوانین کیفری، شهادت کذب بهعنوان یک جرم شناخته میشود و برای آن مجازاتهایی تعیین شده است.
بر اساس ماده 650 قانون مجازات اسلامی، شهادت دروغ نزد مقامات رسمی جرم محسوب میشود. این ماده بیان میکند: “هر کس در دادگاه یا نزد مقامات رسمی شهادت دروغ بدهد، به سه ماه و یک روز تا دو سال حبس و یا به جزای نقدی از یک میلیون و پانصد هزار تا دوازده میلیون ریال محکوم خواهد شد.”
علاوه بر این، تبصره این ماده مجازات دیگری برای شهادت کذب مقرر کرده است. طبق این تبصره، “مجازات مذکور در این ماده علاوه بر مجازاتی است که در باب حدود و قصاص و دیات برای شهادت دروغ ذکر شده است.”
بنابراین، اگر کسی در دادگاه یا نزد مقامات رسمی شهادت کذب دهد، مجازات او طبق این ماده تعیین میشود. همچنین، در بخشهای مختلف قانون مجازات اسلامی، مانند بخش حدود و قصاص و دیات، مجازاتهای جداگانهای برای افرادی که به دلیل شهادت کذب، شخصی را به حد، قصاص یا دیه محکوم کردهاند، پیشبینی شده است.
شرایط رد ترکه چیست
وراث نسبت به اموال بهجا مانده از متوفی میتوانند دو موضع اتخاذ کنند که یکی از آنها رد ترکه است. برای اینکه رد ترکه واقع شود، لازم است شرایط خاصی وجود داشته باشد که بهمنظور اطلاع بیشتر کاربران، در بخش زیر بهصورت مفصل بیان میشود.
در پاسخ به این سوال که شرایط رد ترکه چیست، باید گفت که ماده ۲۴۹ قانون امور حسبی تمامی شرایط و ضوابط لازم را برای رد ترکه تعیین کرده است. این ماده مقرر میدارد: «وارثی که ترکه را رد میکند باید کتباً یا شفاهاً به دادگاه اطلاع بدهد. اطلاع مزبور در دفتر مخصوصی ثبت خواهد شد. این رد نباید معلق یا مشروط باشد.»
بنابراین، برای معتبر دانستن رد ترکه لازم است که وراث تصمیم خود را بهصورت کتبی یا شفاهی به دادگاه اعلام کنند تا این تصمیم در دفتر مخصوص ثبت شود. همچنین، رد ترکه باید بدون هیچ قید و شرطی باشد؛ زیرا رد ترکه بهصورت معلق یا مشروط قابل قبول نخواهد بود.
از سوی دیگر، طبق ماده ۲۵۰ قانون امور حسبی، ورثه صرفاً تا یک ماه از تاریخ اطلاع از فوت مورث فرصت دارند که رد ترکه را بیان کنند. به عبارت دیگر، سکوت وراث به مدت یک ماه از تاریخ اطلاع از فوت مورث، در حکم قبولی ترکه خواهد بود.
پیامد حقوقی حاصل از شهادت کذب چیست؟
شهادت کذب نه تنها یک جرم است که موجب مجازات شاهد میشود، بلکه پیامدهای حقوقی نیز به همراه دارد که یکی از آنها بیاثر شدن شهادت دروغ است. بر اساس ماده 1319 قانون مدنی، در صورت مشخص شدن کذب شهادت، به آن ترتیب اثر داده نمیشود. به عبارتی، اگر کذب بودن شهادت پیش از صدور رأی قطعی برای دادگاه مشخص شود، دادگاه بدون توجه به آن شهادت تصمیمگیری میکند.
اگر پس از صدور رأی قطعی، دروغ بودن شهادت آشکار شود، این رأی میتواند مورد واخواهی، تجدیدنظرخواهی یا فرجامخواهی قرار گیرد. با چنین اعتراضی، دادگاه به شهادت کذب ترتیب اثر نمیدهد و بدون توجه به آن، به رسیدگی و اتخاذ تصمیم میپردازد.
اما اگر کذب بودن شهادت پس از نهایی شدن حکم (پس از پایان مهلت تجدیدنظرخواهی و فرجامخواهی) مشخص شود، ممکن است با اثبات “حیله و تقلب” طرفی که از گواهی دروغ بهرهمند شده، بتوان اقدام به اعاده دادرسی کرد.
علاوه بر بیاثر شدن گواهی کذب در دادگاه، شهادت دروغ پیامد حقوقی دیگری نیز دارد؛ آن هم امکان اقامه دعوای مسئولیت مدنی علیه شاهد کذب و حتی شخصی است که از گواهی کذب بهرهمند شده است. به این معنا که میتوان هزینهها و خسارات ناشی از شهادت کذب را با اثبات کذب بودن گواهی، از دادگاه حقوقی مطالبه کرد.