دادگاه صلح چیست؟ / 5 تبصره مهم

فصل دوم – حدود صلاحیت دادگاه صلح و شوراها
ماده ۱ دعاوی زیر حتی با توافق طرفین قابل طرح در شورا نیست:

– اختلاف در اصل نکاح، اصل طلاق، بطلان نکاح، فسخ و انفساخ نکاح، بذل مدت و انقضای آن، رجوع، نسب، ولایت قهری و قیمومت.

-اختلاف در اصل وقفیت و وصیت و تولیت.

– دعاوی مربوط به حجر و ورشکستگی.

– دعاوی مرتبط با وجوه و اموال عمومی، دولتی و انفال.

– اموری که به موجب قوانین دیگر در صلاحیت مراجع اختصاصی یا مراجع قانونی غیر دادگستری قرار دارد.

ماده ۱۲ صلاحیت‌های دادگاه صلح به شرح زیر است:
1. دعاوی مالی: دعاوی مالی تا نصاب یک میلیارد ریال (۱،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰ ریال).

– تبصره: رئیس قوه قضائیه می‌تواند نصاب مذکور را هر سه سال یک بار با رعایت تناسب تغییر شاخص سالانه که از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اعلام می‌شود، تعدیل کند.

2. دعاوی حقوقی: دعاوی تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق.

3. دعاوی جهیزیه و مهریه: دعاوی مربوط به جهیزیه، مهریه و نفقه تا نصاب مقرر در بند (۱) این ماده، در صورتی که مشمول ماده (۲۹) قانون حمایت خانواده مصوب ۱/۱۲/۱۳۹۱ نباشد.

4. تخلیه عین مستأجره: دعاوی و درخواست‌های مربوط به تخلیه عین مستأجره و تعدیل اجاره‌بها، به جز دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب یا پیشه یا تجارت.

5. اعسار: اعسار از پرداخت محکوم‌به در صورتی که دادگاه صلح نسبت به اصل دعوی رسیدگی کرده باشد.

6. حصر ورثه: حصر ورثه، تحریر ترکه، مهر و موم و رفع آن.

7. تأمین دلیل.

8. تقاضای سازش: تقاضای سازش موضوع ماده (۱۸۶) قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور مدنی) مصوب ۲۱/۱/۱۳۷۹.

9. جنبه عمومی و خصوصی جرایم: جنبه عمومی و خصوصی کلیه جرائم غیرعمدی ناشی از کار یا تصادفات رانندگی.

10. جرایم عمدی تعزیری: جرایم عمدی تعزیری مستوجب مجازات درجه هفت و هشت.

11. دعاوی اصلاح شناسنامه: دعاوی اصلاح شناسنامه، استرداد شناسنامه، اصلاح مشخصات مدرک تحصیلی (به‌استثنای مواردی که در صلاحیت دیوان عدالت اداری است)، الزام به اخذ پایان کار، اثبات رشد، الزام به صدور شناسنامه، تصحیح و تغییر نام.

– تبصره ۱: به کلیه جرایم مذکور در این ماده مستقیماً و بدون نیاز به کیفرخواست در دادگاه صلح رسیدگی می‌شود.

– تبصره ۲: دادگاه صلح با حضور رئیس یا دادرس علی‌البدل رسمیت می‌یابد. با رضایت طرفین، پرونده می‌تواند برای حصول سازش به عضو یا اعضای شورا که در دادگاه مستقر هستند یا شعبه شورا یا میانجی‌گری ارجاع داده شود. 

اگر ظرف حداکثر دو ماه موضوع منتهی به سازش شود، مراتب به قاضی دادگاه صلح اعلام خواهد شد. در صورت عدم حصول سازش، قاضی دادگاه صلح مطابق قانون به موضوع رسیدگی کرده و رأی صادر می‌کند.

– تبصره ۳: دادگاه صلح می‌تواند در ساعت‌های غیر اداری یا در روزهای تعطیل نیز به دعاوی رسیدگی نماید و استقرار آن در محل شورا بلامانع است.

– تبصره ۴: در صورت بروز اختلاف بین دادگاه‌های صلح و سایر مراجع قضائی و غیر قضائی، به ترتیب زیر اقدام می‌شود: 

– الف: در مورد دادگاه‌های صلح واقع در حوزه‌های قضائی شهرستان‌های یک استان و همچنین اختلاف بین دادگاه صلح با دادسراها یا دادگاه‌های حقوقی یا کیفری، حل اختلاف با دادگاه تجدیدنظر آن استان است.

– ب: در مورد دادگاه‌های صلح واقع در حوزه‌های قضائی دو استان و همچنین اختلاف بین دادگاه صلح و دادسراها یا دادگاه‌های حقوقی یا کیفری، حل اختلاف با شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استانی است که مرجع قضائی آن آخرین قرار عدم صلاحیت را صادر نموده است. 

– پ: در مواردی که دادگاه صلح به صلاحیت مراجع غیر قضائی از خود نفی صلاحیت کند، پرونده برای تعیین صلاحیت به دادگاه تجدیدنظر استان ارسال می‌شود و تشخیص آن مرجع لازم‌الاتباع است.

– تبصره ۵: آرای دادگاه صلح قطعی است مگر در موارد زیر که قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان است:

– الف: دعاوی موضوع بند (۱) این ماده در صورتی که خواسته بیش از نصف نصاب مذکور باشد.

– ب: موارد موضوع بند (۹) این ماده نسبت به دیه یا ارش، در صورتی که میزان یا جمع آن‌ها بیش از یک دهم دیه کامل یا معادل آن باشد.

– پ: موارد مذکور در بندهای (۲)، (۳) و (۴) این ماده. 

– ت: موارد موضوع بند (۵) این ماده مشروط به اینکه اصل دعوا قابل اعتراض باشد.

– ث: جنبه عمومی جرائم غیرعمدی موضوع بند (۹) در صورتی که مجازات قانونی آن درجه شش یا بیشتر باشد.

– ج: جرایم عمدی تعزیری که مجازات قانونی آن‌ها حبس درجه هفت باشد.